"Bakı+" modeli: Azərbaycan turizmi yeni mərhələyə keçməlidir

Azərbaycan son illərdə turizm sahəsinin inkişafı istiqamətində mühüm addımlar atıb. Müasir hava limanları tikilib, yol infrastrukturu yenilənib, beynəlxalq tədbirlər keçirilib, hotellərin sayı artıb və ölkənin turizm potensialı dünyanın müxtəlif platformalarında tanıdılıb. Lakin görünən odur ki, bu səylər artıq yeni mərhələyə keçməyi tələb edir. Çünki müasir turizmdə təkcə turistin ölkəyə gəlməsi kifayət deyil. Əsas məsələ onun ölkədə nə qədər qalması, nə qədər vəsait xərcləməsi və hansı təəssüratlarla geri dönməsidir.
Məhz bu baxımdan Dünya Bankının Azərbaycan turizmi ilə bağlı son qiymətləndirməsi diqqətəlayiqdir. Bank bildirir ki, Azərbaycana gələn xarici turistlərin 66 faizi cəmi 3–4 əsas bazar ölkəsinin payına düşür. Bu isə turizm sektorunun kifayət qədər məhdud coğrafiyaya söykəndiyini və hər hansı siyasi, iqtisadi və ya geosiyasi dəyişiklik zamanı ciddi risklərlə üzləşə biləcəyini göstərir.
Turizm iqtisadiyyatında belə vəziyyət "bazar konsentrasiyası riski" adlanır. Əgər turist axınının böyük hissəsi bir neçə ölkədən gəlirsə, həmin ölkələrdən birində iqtisadi böhran, viza rejiminin dəyişməsi, aviareyslərin azalması və ya siyasi gərginlik yaranarsa, turizm gəlirlərinə də ciddi zərbə dəyə bilər. Pandemiya dövründə bir çox ölkələrin yaşadığı təcrübə bunu açıq şəkildə göstərdi.
Dünya Bankı çıxış yolunu da göstərir. Hesabata görə, Azərbaycan yeni bazarlardan daha çox turist cəlb etmək istəyirsə, həmin ölkələrin maraqlarına və gözləntilərinə uyğun turizm məhsulları hazırlamalıdır. Çünki XXI əsr turisti standart paketlərlə kifayətlənmir. Almaniyadan gələn turistlə Körfəz ölkələrindən gələn turistin maraqları eyni deyil. Yaponiyadan gələn qonaq mədəni irsə üstünlük verə bilər, Skandinaviya ölkələrindən gələn turist ekoturizm axtara bilər, Körfəz ölkələrindən gələn ailələr isə daha çox istirahət, alış-veriş və ailəvi əyləncə imkanları ilə maraqlana bilər.
Bu baxımdan Azərbaycanın zəngin təbiəti, milli mətbəxi, kənd turizmi, dağ marşrutları, sağlamlıq və termal turizm potensialı hələ də tam istifadə olunmayan böyük üstünlüklərdir.
Dünya Bankının diqqət çəkdiyi digər vacib məqam isə "Bakı+" konsepsiyasıdır. Bu yanaşmanın mahiyyəti ondan ibarətdir ki, turist yalnız Bakını görüb ölkədən ayrılmamalıdır. O, paytaxtdan sonra Şəkiyə, Qəbələyə, Qubaya, Qusara, Lənkərana, Zaqatalaya, Gəncəyə, Naftalana, Naxçıvana və digər bölgələrə də səyahət etməlidir.
Əslində bu yanaşma təkcə turizmin deyil, regional inkişafın da mühərrikinə çevrilə bilər. Turist regiona gedəndə yalnız oteldə pul xərcləmir. Yerli restoranlarda yemək yeyir, kənd təsərrüfatı məhsulları alır, sənətkarların əl işlərini əldə edir, nəqliyyatdan istifadə edir və nəticədə həmin bölgənin iqtisadiyyatına birbaşa töhfə verir.
Bu gün dünyanın uğurlu turizm ölkələrinin təcrübəsi də bunu göstərir. Fransaya gələn turist yalnız Parisi ziyarət etmir. İtaliyaya gələn qonaq təkcə Romada qalmır. Türkiyəyə gələn turist yalnız İstanbulu gəzməklə kifayətlənmir. Turizm marşrutları ölkənin müxtəlif bölgələrini əhatə etdikcə həm turist məmnuniyyəti artır, həm də əldə olunan gəlir daha geniş coğrafiyada bölüşdürülür.
Azərbaycanın da buna imkan verən böyük potensialı var. Qafqaz dağlarının mənzərələri, Xəzər sahili, qədim İpək Yolunun izləri, UNESCO siyahısına daxil edilmiş abidələr, zəngin folklor, milli mətbəx və müxtəlif iqlim qurşaqları ölkəyə rəqabət üstünlüyü qazandırır. Problem potensialın olmamasında deyil, onun daha səmərəli məhsula çevrilməsindədir.
Bunun üçün ilk növbədə regionlarda turizm infrastrukturunun keyfiyyəti artırılmalıdır. Yollar, informasiya mərkəzləri, peşəkar bələdçilər, rəqəmsal xidmətlər, xarici dillərdə məlumatlandırma, beynəlxalq rezervasiya sistemlərinə inteqrasiya və yerli sahibkarların dəstəklənməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Digər vacib məsələ marketinq strategiyasıdır. Dünyanın müxtəlif bazarları üçün eyni reklam kampaniyası effektiv ola bilməz. Hədəf auditoriyaya uyğun təqdimat, sosial media platformalarından düzgün istifadə, beynəlxalq sərgilərdə fəallıq və rəqəmsal tanıtım yeni turist axınının formalaşmasına kömək edə bilər.
Turizmdə uğurun əsas göstəricisi artıq təkcə turist sayının artması deyil. Daha vacib göstəricilər turistin ölkədə neçə gün qalması, orta xərcləmə məbləği, yenidən səfər etmə ehtimalı və ölkəni başqalarına tövsiyə etməsidir. Məhz bu göstəricilər dayanıqlı turizmin əsasını təşkil edir.
Dünya Bankının səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycan üçün ciddi xəbərdarlıq olmaqla yanaşı, həm də yeni imkanların xəritəsidir. Turizm yalnız Bakının uğuru ilə məhdudlaşmamalıdır. Azərbaycanın əsl turizm brendi paytaxtla yanaşı bölgələrinin də zənginliyini, rəngarəngliyini və qonaqpərvərliyini özündə birləşdirən "Bakı+" modeli ola bilər.
Əgər bu yanaşma ardıcıl şəkildə həyata keçirilərsə, turizm təkcə iqtisadiyyatın gəlir gətirən sahəsinə deyil, həm də regionların inkişafını sürətləndirən, yeni iş yerləri yaradan və Azərbaycanın beynəlxalq imicini gücləndirən strateji sektora çevrilə bilər. Dünya Bankının tövsiyələri də məhz bunu göstərir: gələcəyin uğurlu turizmi yalnız daha çox turist qəbul etmək deyil, turistə daha zəngin, daha müxtəlif və daha yaddaqalan Azərbaycan təcrübəsi təqdim etməkdən keçir.
Natiq Səlim,
KONKRET.az