"Bu, dünya üçün ciddi bir çağırışdır" – Hansı məhsulların qıtlığı yarana bilər? – ÖZƏL AÇIQLAMA

Rusiya və Ukrayna arasında davam edən müharibə artıq bu ölkələr tərəfindən dünyaya ixrac edilən bəzi mal və məhsulların qıtlığına səbəb olub. Belə ki, dünyada xüsusən taxılın, günəbaxan və qarğıdalı yağının qıtlığı ilə yanaşı, bu məhsulların qiymətinin artımı da müşahidə olunur. Mövcud vəziyyət Azərbaycan bazarına da təsirsiz ötüşmür.
Mövzu ilə bağlı KONKRET.az-a açıqlama verən iqtisadçı ekspert Natiq Cəfərli bildirib ki, dünyada qiymətlər sürətlə artır: "Çünki taxıl məhsullarının, əsasəndə arpanın və buğdanın qiyməti müharibə başlayandan bəri yenidən 18 faizədək yüksəlib. Bu, kifayət qədər ciddi artımdır və fiziki çatışmazlıqla bağlıdır. Çünki, həm Ukrayna  həm də Rusiya ciddi taxıl ixracatçılarıdır. Burada Rusiyanın daxili bazarı qorumaq üçün taxıl ixracına qoyduğu qadağadan da danışmaq lazımdır. Bir neçə gün bundan öncə Rusiya daxili bazarı qorumaq, əhalinin taxıla olan təlabatını tam ödəmək üçün ixraca qadağalar tətbiq etdi. Bunun özü də ciddi problemdir. Çünki məsələ təkcə Rusiyaya qarşı sanksiyalarla əlaqəli deyil, burada həm də daxili bazarı qorumaq üçün qoyulan  qadağalar da rol oynayır. Bunun dünya iqtisadiyyatı üçün ciddi fəsadları ola bilər. Yeri gəlmişkən Şimali Amerikada Kanada ən böyük taxıl ixracatçısıdır. Orada da qiymətlər  bir həftədə 280 dollardan, 400 dollara qədər artıb. Bu da ciddi bahalaşmaya səbəb olan amildir. Bitki yağlarına gəldikdə isə, burada vəziyyət daha da çətindir. Çünki, dünya bazarında günəbaxan və qarğıdalı yağlarının 60 faizi Ukrayna və Rusiyanın payına düşür. Bu da bazarın yarıdan çoxu deməkdir və çox ciddi bir rəqəmdir. Eləcə də dünya bazarında bitki yağlarının qiymətinin kəskin artmasına səbəb ola biləcək bir məsələdir. Çünki, Ukraynanın işğala məruz qalan bir ölkə kimi kommunikasiyaları dağıdılıb, istehsal sahələri dayanıb və bu da ixrac prosesinin dayanmasına səbəb olub. Bu, Ukraynanın fiziki olaraq bitki yağı bazarından çıxması anlamına gəlir. Rusiya isə daxili bazarda qıtlığın qabağını almaq üçün bitki yağlarının ixracatına məhdudiyyətlər qoyub, ancaq tam qadağan etməyib. Bunun özüdə bitki yağları bazarında qıtlığa səbəb olan amillərdən birinə çevriləcək. Əgər müharibə uzun zaman davam edəcəksə qiymət artımı tempi yüksələcək. Növbəti aylarda daha da kəskinləşərsə və çıxış yolu tapmaq mümkünsüz olarsa, o zaman qıtlıqda yarana bilər".
Ekspertin sözlərinə görə, belə davam edəcəksə bəzi ökələrdə günəbaxan və qarğıdalı yetişdirməyə, eləcə də bitki yağının istehsalını artırmağa çalışacaqlar: "Azərbaycana gəldikdə isə biz Rusiyadan daha çox ərzaq məhsulları və tikinti materialları alırıq. Daxili bazrda tikinti məhsullarının qiymətlərində artım ola bilər. Eləcə də dünya bazarında əsasən taxta-şalbanın qiymətində ciddi artım müşahidə olunur və bu da tikinti sektoruna əlavə yük gətirir. Tikintinin özünun maya dəyərinin artmasına və qiymətlərin bahalaşmasına səbəb olan amillərdən biri də budur. Ümumiyyətlə infilyasiyanın sürətlənməsi dünyada artıq problemə çevrilib. Çünki yanacağın və neftin qiymətinin bahalaşması, təbii qazın dəyərinin artması dünyada infilyasiyanı yüksəldir. Bu gün Avropa Birliyi ölkələri və Amerikada son 30-40 ildə görülməyən infilyasiya qeydə alınır. Bu özü də dünya üçün ciddi bir çağırışdır".
Müşviq Tofiqoğlu,
KONKRET.az