Məsafə qısa, qiymət baha — Sərnişinləri narahat edən məqama aydınlıq gəldi

Azərbaycanda onlayn sifariş və taksi xidmətlərindən istifadə gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Lakin vətəndaşlar xüsusilə pik saatlarda, yağışlı havalarda və ya məsafə qısa olsa belə qiymətlərin tez-tez dəyişməsindən narazılıq edirlər. Bəzən eyni marşrut üzrə bir neçə dəqiqə ərzində tariflərin fərqli olması istifadəçilərdə suallar yaradır. Kuryer xidmətlərində də oxşar vəziyyət müşahidə olunur, çatdırılma haqqı günün saatına, hava şəraitinə və sifariş sıxlığına görə dəyişir. Mövzu xüsusilə sosial şəbəkələrdə geniş müzakirə olunur.
azxeber.com xəbər verir ki, Hüquqşünas Şamil Paşayev məsələ ilə bağlı Demokrat.az-a açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycan insanı uzun illər Sovet İttifaqı dövrünün iqtisadi təcrübəsindən keçdiyi üçün bir çox hallarda qiymətlərin dövlət tərəfindən tənzimlənməsinə üstünlük verir:
"Bu yanaşma xüsusilə tariflərin sabit saxlanılması və dövlət nəzarətinin güclü olması tələbi ilə özünü göstərir. Lakin bazar iqtisadiyyatı prinsiplərinə əsasən qiymətlər tələb və təklifə uyğun formalaşmalıdır. Pik saatlar, normal və aşağı tələbat dövrləri kimi fərqli zamanlarda qiymətlərin dəyişməsi iqtisadi baxımdan təbii hal hesab olunur. Müştəri tələbinin artdığı dövrlərdə qiymətlərin yüksəlməsi bir çox inkişaf etmiş ölkələrdə də tətbiq edilən praktikadır. Azərbaycanda isə bir qrup insan qiymətlərin dövlət tərəfindən tənzimlənməsini daha məqbul hesab edir. Bunun əsas səbəbi bazar iqtisadiyyatı mexanizmlərinin tam dərk olunmaması və keçmiş iqtisadi sistemdən qalan vərdişlərin hələ də düşüncələrdə qalması ilə izah edilir".
O deyib ki, bazar iqtisadiyyatında isə qiymətlərin formalaşması əsasən azad rəqabət və bazar mexanizmləri ilə tənzimlənir:
"Bu yanaşmaya görə, dövlətin əsas funksiyası qiymətləri birbaşa müəyyən etmək deyil, rəqabət mühitini və ədalətli bazar şərtlərini təmin etməkdir. Məsələn, nəqliyyat və taksi xidmətlərində də qiymətlərin tələbə uyğun dəyişməsi bazar prinsiplərinə əsaslanan model kimi qəbul olunur. Bu sistemdə qiymətin sabit olmaması iqtisadi inkişafın qarşısını almır, əksinə resursların daha səmərəli bölüşdürülməsinə şərait yaradır. Bazar iqtisadiyyatında qiymətlərə birbaşa müdaxilə deyil, onların bazar mexanizmləri ilə formalaşması əsas prinsip kimi qəbul edilir və bu, iqtisadi inkişafın təbii tərkib hissəsi hesab olunur".
Ekspert vurğulayıb ki, bu sistemdə dövlətin rolu qiymət qoymaq yox, azad rəqabət mühitini qorumaqdır. Taksi və nəqliyyat sektorunda tariflərin dəyişkən olması resursların daha səmərəli istifadəsinə imkan yaradır. Bu yanaşma iqtisadi inkişafın təbii hissəsi kimi görülməlidir. Bazar mexanizmlərinin işləməsi qiymətlərin sabitliyindən daha çox rəqabətin təmin olunmasından asılıdır.
Yəni, taksi və kuryer xidmətlərində qiymətlərin müştəri çoxluğuna və hava şəraitinə görə dəyişməsi bazar iqtisadiyyatının qanunudur və bu prosesə dövlətin birbaşa müdaxiləsi nəzərdə tutulmur.