Ölkədə mənzillərin qiymət artımına səbəb nədir? - ƏTRAFLI

2022-ci ilin IV rübündə Azərbaycanda mənzil bazarında qiymətlərin indeksi 2021-ci ilin analoji dövrü ilə müqayisədə 8% artıb.
Bu barədə Azərbaycan Mərkəzi Bankından (AMB) məlumat verilib.
Bəs ölkədə mənzillərin qiymət artımına səbəb nədir?
Mövzu ilə bağlı daşınmaz əmlak üzrə ekspert Elnur Fərzəliyev KONKRET.az-a danışıb:
"Azərbaycanda, xüsusilə Bakı və digər böyük şəhərlərdə daşınmaz əmlakların qiymətlərində hər il çox sürətli artımlar baş verir. Qiymət artımına müxtəlif amillər təsir edə bilər. Bakıda çoxmərtəbəli binaların tikilməsi üçün torpaq sahələrinin qalmaması və qalan ərazilərin qiymətlərinin kəskin baha olması həmin ərazilərdə tikilən binalardakı mənzillərin qiymətlərinə birbaşa təsir edir. Artıq 2016-cı ildən başlayaraq tikinti şirkətləri pilot layihələr üzərindən köhnə və istismar müddətini bitirmiş binaları sökür, yeni bina tikilib təhvil verilən günə qədər sakinləri pul ilə və binanın tikintisi başa çatdıqdan sonra həmin binada yeni mənzillə təmin edir. Mənzillərin tikintisinin bu formada aparılması da birbaşa tikintinin maya dəyərinin artmasına səbəb olur.
Digər tərəfdən, 2020-ci ildən başlayaraq, sərhədlərin bağlı olması və digər səbəblərdən tikinti materiallarında da ciddi qiymət artımı baş verib. Tikinti materiallarının da qiymətlərinin artımı bütün əmlakların qiymətlərini artırıb. Artıq istismar müddətini bitirmiş binaların da qiymətində kəskin artım baş verib. Diqqət etsək, istismar müddətini bitirmiş binalar ipoteka predmetinə çevrilə bilmir. Yəni o mənzillər ipoteka krediti ilə satılmır, banklar onları girova götürmür. Səbəb isə onların istismar müddətinin bitməsidir. Həmin binalar mərhələli şəkildə sökülür, yerində çoxmərtəbəli yeni binalar tikilir. Vətəndaşa verilən mənzil onun öz köhnə mənzilinin qiymətindən 2 dəfə artıq qiymətdə dəyərləndirilir. Təmirli, geniş mənzil və bina tikilib bitənə qədər, təxminən 2-3 il müddətinə verilən kirayə haqqı əlində kapital olan şəxslər üçün əlavə bir gəlir mənbəyidir".
Onun sözlərinə görə, mərkəzdən kənar ərazilərdə yerləşən ucuz həyət evlərinin də qiyməti artıb:
"Artıq uzun illərdir ki, fərdi həyət evlərində də qiymət artımları müşahidə edilir. Artıma səbəb ərazilər üzrə torpaq sahələrinin qiymətinin qalxmasıdır. Biz 20 il əvvələ baxsaq, torpaq və mənzillərin qiymətləri həmin dövrə nisbətdə 10 dəfə artıb. Paytaxtın mərkəz ərazilərində yerləşən fərdi həyət evlərində satış qiymətləri hər zaman baha olur. Lakin kənar torpaqlarda, xüsusilə də sənədi olmayan torpaqlarda inşa olunmuş həyət evlərinin qiymətləri nisbətən ucuz olurdu. Artıq onların da qiymətlərində artım var".
Ekspert bildirib ki, artıma səbəb olan digər amil isə bu sahəyə olan tələbatdır:
"Qeyd etdiyim kimi, artıma səbəb tikinti materialları və torpaq sahələrindəki ciddi qiymət artımıdır. Çünki torpaq tükənən amildir. Tükənməsi qiymət artımına səbəb olur.
Başqa bir səbəb isə bu sahəyə tələbatın artmasıdır. Biz nəzərə almalıyıq ki, satışlar son illər, xüsusilə 2022-ci ildə satılan əmlakların böyük əksəriyyəti kreditli şərtlərlə satılıb. İpoteka, Mənzil İnkişafı Dövlət Agentliyi (MİDA), kirayə mənzillər və bir çox böyük tikinti şirkətləri var ki, onlar da uzun müddətli kreditlə mənzil satışını həyata keçirirlər. Bu da vətəndaşların evsizlik problemini aradan qaldırmasında rol oynayır. Yəni ilkin ödəniş etməklə kreditlə mənzil sahibi ola bilirlər və bu da tələbat artımına səbəb olur".
Fidan Ali,
KONKRET.az