"Ermənistan Azərbaycana 1 trilyon dollar təzminat ödəməlidir" - ÖZƏL ŞƏRH

"Ermənistan tərəfindən Azərbaycana ödənilməli olan təzminatın məbləği 1 trilyon dollardır".
KONKRET.az xəbər verir ki, bunu Atatürk Universitetinin iqtisadiyyat və idarəetmə fakültəsinin müəllimi Kərəm Qarabulut deyib. Onun fikrincə, ermənilərin Azərbaycan torpaqlarına vurduğu ziyanın məbləği bundan az deyil.
Təzminatın təminatı
Bəli, bu məsələ iki ildir ki, məsələ olaraq qalır. Mövzu aktuallaşdıqda isə hesablama işlərinin getdiyi bildirilir. Azərbaycana dəymiş ziyan 2020-də 50 milyard dollar civarında qeyd olunurdusa, 2021-də 70, 2022-nin əvvəli 90 milyard dollar olaraq dəyərləndirilirdi. Söhbət qeyri-rəsmi ekspert rəylərindən gedir. Çünki rəsmi dairələr hesablama mərhələsi, sübut və sənədlərin toplanması prosesindədir. Hesablama işlərini uzadan məqamlar var:
– Dəymiş ziyanın hesablanması hər yerdə aparılmır;
– Laçın koridoru, Şuşa ətrafı kəndlər, Xocavəndin yarısı, Ağdərə, Əsgəran, Xankəndi, Xocalı kimi rayonlar sülhməramlıların nəzarətində, dolayısı ilə qanunsuz erməni birləşmələrinin mövcud olduğu ərazidir;
Bunun özü də dəymiş ziyanın məbləğini artırır. Çünki Qarabağın dağlıq hissəsinin talan edilməsi davam edir. Vəziyyətin belə qalması onu deməyə əsas verir ki, İrəvanın Bakıya ödəməli olduğu təzminatın tam məbləği yalnız sülh müqaviləsindən sonra, sülhməramlıların müvəqqəti məsuliyyət zonasının Azərbaycan qanunvericiliyinə keçməsi ilə hesablanacaq.
Sülh prosesi dondurularsa…
Hazırkı vəziyyət davam edərsə, yəni Rusiya ilə Fransa Ermənistanın "sülh quşu" Anna Akopyan kimi sülh burcutmalarına şərait yaradarsa, "arsax"a muxtariyyət tələb edərsə, Bakı əvvəlcə Qərbi Zəngəzur məsələsini qabarda bilər. Lakin bu işin tarixi əsası varsa, müasir çatışmazlıqlar mövcuddur. Məsələn, Qərbi Zəngəzurun azərbaycanlı əhalisi 1991-ə kimi tam deportasiya edilib, yəni 31 ildir ki, orada yaşamırıq. Qarabağda isə ermənilər yaşayır. Lakin beynəlxalq sənədlərin müzakirəsi tələbilə Göyçə iddiasını da qaldırmaq olar. Yaxud hərbi əməliyyatla Zəngəzuru tutub 25-30 min azərbaycanlını ora köçürtməklə muxtariyyət tələbinə hüquq qazandırmaq variantı var. Etiraf edək ki, bütün bunlar xəyalpərəst mümkünlüklərdir.
Ermənistana real təzyiq üsullarından biri 30 il ərzində dəymiş ziyana görə maddi təzminatın tələb olunmasıdır. İlkin olaraq, Ağdam, Füzuli, Hadrut, Şuşa, Xocavənd, Cəbrayıl, Zəngilan, Qubadlı, Laçın və Kəlbəcərə dəymiş ziyanı hesablayıb İrəvanı yüzmilyardlarla dollar ödətməyə nail olmaq realdır. Böyük məbləğin bir hissəsini hay havadarları ödəsə də, Ermənistan müflisləşib vətəndaş müharibəsinə bürünəcək. Belə olan halda sülhməramlı-separatçı duetini mikrofonsuz qoymaq, sülhə nail olmaq, Zəngəzur dəhlizini açmaq asanlaşar. Ardınca isə ermənilərin Xocalı vəhşiliklərinə görə, Ağdərə qızıllarını taladığı üçün Azərbaycana vurduğu zərər hesablana bilər.
Anar Rəhimov,
KONKRET.az