DGK-nın elektromobillərə ƏDV qərarına REAKSİYA : "Qiyməti artırmaq marağı necə artırsın?

Azərbaycanda elektromobillərin idxalına tətbiq edilən Əlavə Dəyər Vergisinə (ƏDV) güzəşt ləğv edilir. Artıq elektrik mühərrikli avtomobillər ƏDV-yə cəlb olunacaq. Bu barədə Dövlət Gömrük Komitəsinin (DGK) sədri Şahin Bağırov Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsində "2026-cı il dövlət büdcəsi haqqında" qanun layihəsinin müzakirəsi zamanı məlumat verib.
Onun sözlərinə görə, 2025-ci ilin ilk 10 ayı ərzində ölkəyə cəmi 1760 elektrik mühərrikli avtomobil idxal edilib. Müqayisə üçün, 2024-cü ildə bu rəqəm 3027 ədəd olub. Bu da ölkədə elektromobillərə marağın hələlik yüksək olmadığını göstərir.
Şahin Bağırov qeyd edib ki, beş il müddətində qüvvədə olan ƏDV güzəştinin ləğvi yerli elektromobil istehsalına müəyyən dərəcədə müsbət təsir göstərəcək.
İqtisadçı ekspert Rəşad Həsənov azxeber.com-a açıqlamasında bildirib ki, bu məsələdə ciddi kommunikasiya problemi mövcuddur:
"Burada ortaya qoyulan mövqe ilə bazarın real vəziyyəti bir-biri ilə uzlaşmır. Faktiki olaraq, ölkədə elektromobil istehsalı geniş miqyasda formalaşmayıb. Hazırda yalnız elektrik mühərrikli avtobusların istehsalı ilə bağlı bir layihə həyata keçirilir. Digər müəssisələrin fərdi minik avtomobilləri üzrə planları isə hələ təşəbbüs mərhələsindədir."
Ekspertin fikrincə, "yerli istehsal" adı ilə təqdim olunan avtomobillərə ictimai etibar da kifayət qədər aşağıdır:
"Təcrübə göstərir ki, "yerli istehsal" brendi ilə satışa çıxarılan avtomobillərə istehlakçı inamı azdır. Xüsusilə də elektrik mühərrikli avtomobillər hələ tam etimad qazanmayıb, uzunmüddətli sınaq dövrünü keçməyib və davamlılıq baxımından suallar doğurur. Bu tip məhsullar elm və innovasiya tutumlu sahə hesab olunur. Onların istehsalı üçün inkişaf etmiş ekosistem, keyfiyyətə ciddi nəzarət və tənzimləmə mexanizmləri olmalıdır."
Rəşad Həsənov hesab edir ki, yalnız idxal olunan elektromobillərə ƏDV tətbiq etməklə nəticə əldə etmək real deyil:
"Bu istiqamətdə siyasət uzunmüddətli hədəflərə — elektromobillərin sayının artırılmasına, atmosferə atılan tullantıların azaldılmasına xidmət etməlidir. Əgər məqsəd sadəcə 100-200 avtomobil istehsal edən müəssisəni qorumaqdırsa, bu, nə iqtisadi, nə də ekoloji baxımdan əsaslandırıla bilməz. Ya kommunikasiya düzgün qurulmayıb, ya da mövqe kifayət qədər əsaslandırılmayıb. Mövcud şəraitdə bu qərar Azərbaycanın orta və uzunmüddətli maraqlarına uyğun deyil."
İqtisadçı-ekspert Natiq Cəfərli də sosial şəbəkə hesabında Dövlət Gömrük Komitəsinin (DGK) sədrinin fikirlərinə münasibət bildirib:
"Deməli, ölkəyə 10 ayda 1700 elektromobil gəlib, deyirlər ki, bu azdır, ona görə də ƏDV tətbiq edib qiymətləri 18% artırırıq. Qiymətlər 18–20% artacaqsa, deməli, elektromobillərə maraq da azalacaq, elə deyilmi? Əgər dövlətin məqsədi marağı artırmaq, ekoloji təmiz avtomobillərin gətirilməsini və satışını stimullaşdırmaqdırsa, ƏDV-nin ləğvi ilə yanaşı, əlavə təşviq mexanizmləri də olmalıdır. Məsələn, bir çox Avropa ölkələrində elektromobil alanlar vergilərdən azad edilir və dövlət onlara avtomobil dəyərinin 10–20%-ni subsidiya şəklində ödəyir ki, maraq artsın. Şahin müəllim deyir ki, maraq azdır (halbuki bu, maraq yox, alıcılıq qabiliyyəti və şarj infrastrukturunun azlığı ilə bağlıdır), indi biz ƏDV tətbiq edəcəyik ki, maraq daha da azalsın! Fantastik məntiqdir!"
Natiq Cəfərli həmçinin Gömrük Komitəsinin strukturunun səmərəliliyinə də toxunub:
"15 ildir deyirik, yenə təkrar edək: Gömrük Komitəsinin ayrıca, müstəqil dövlət qurumu kimi qalması iqtisadiyyata zərər vurur. Bu qurum ləğv edilməli, ya Maliyyə, ya da İqtisadiyyat Nazirliyinin tərkibində departament kimi fəaliyyət göstərməlidir. Komitədə Rusiyadan miras qalan, hərbiləşdirilmiş (rütbəli) gömrük sistemi kökündən dəyişdirilməlidir."
Şəhanə Ziyad