Kirayə vergilərinin 5%-ə qədər enməsi daha effektiv ola bilər' - Ekspert

Azərbaycanda mənzillərin kirayəyə verilməsi vergiyə cəlb olunsa da, bu sahədə geniş yayılmış qeyri-rəsmi əməliyyatlar mövcuddur. Bu barədə İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti məlumat yayıb.
Qurumdan bildirilib ki, kirayə prosesinin şəffaflaşdırılması üçün inzibatçılığın sadələşdirilməsi və kirayə gəlirləri üzrə vergi yükünün azaldılması planlaşdırılır. Şəffaflığı artırmaq məqsədilə fiziki şəxslərə məxsus mənzillərin kirayəsindən əldə olunan gəlirlər üzrə vergi dərəcəsi 14%-dən 10%-ə endiriləcək ki, bu da vergi yükünün təxminən 30% azalması deməkdir.
İqtisadçı Xalid Kərimli azxeber.com-a açıqlamasında deyib ki, kirayə gəlirlərində vergi həmişə olub:
"Kirayə gəlirlərində vergi həmişə olub. Sadəcə, bazarda bunu müəyyənləşdirmək və real şəkildə tətbiq etmək çətin idi. Kirayə verənlə kirayə alan arasında çox vaxt qeyri-formal münasibətlər mövcud olur. Nə kirayə verənin, nə də kirayə alanın müqaviləni rəsmiləşdirməyə marağı olmur. Çünki vergi ödəniləndə kirayə qiyməti avtomatik olaraq artır. Həm kirayə verən, həm də kirayə götürən kirayə haqqının vergi qədər qalxmasını istəmir. Buna görə də tərəflərin marağı qeyri-formal münasibətləri qorumağa yönəlir. Kirayə verən də əlavə gəliri rəsmiləşdirib vergi ödəməyə motivasiya tapmır".
Ekspert bildirib ki, problemi aradan qaldırmaq üçün isə hökumət prosesi sadələşdirmək istəyir:
"Hökumət prosesi sadələşdirmək istəyir. Məsələn, təklif olunur ki, kirayə müqaviləsinin qeydiyyatı birbaşa vətəndaşın özü tərəfindən yox, agentlik vasitəsilə həyata keçirilsin. Çünki kirayə verənlərin böyük əksəriyyətinin vergi qeydiyyatı yoxdur və vergi hesabatı doldurmaq onlar üçün çox vaxt "baş ağrısı"na çevrilir. Gəlirin əvvəlcə deklarasiya edilməsi, sonra verginin hesablanması, hesabatların verilməsi bütün bunlar texniki cəhətdən çətin prosesdir. Hökumət həm hesabatlılığı sadələşdirir, həm də vergi dərəcəsini aşağı salmaqla yükü azaltmağa çalışır".
X.Kərimli qeyd edib ki, onsuz da mövcud 14%-lik vergini tam toplamaq mümkün olmurdu:
"Bu addımlar həm nəzarəti gücləndirməyə, həm də bazarı legallaşdırmağa yönəlib. Mən ümumilikdə vergi yükünün azaldılmasının tərəfdarıyam. Hətta 10%-dən də aşağı salınmasının daha məqsədəuyğun olacağını düşünürəm. Təxminən 5%-ə qədər enməsi daha effektiv ola bilər. Çünki bu bazarda vergi ödəmə mədəniyyəti hələ formalaşmayıb. Bu mədəniyyəti tədricən yaratmaq lazımdır, daha sonra dərəcələrə yenidən baxıla bilər".
Şahanə Ziyad