Birinci, ikinci, üçüncü YOL – Azərbaycanın dediyi OLACAQMI?

"Hal hazırda dünyada geopolitik kommunikasiya xətləri uğrunda mübarizə gedir. Bu mübarizə əslində Şərq-Qərb istiqamətində qlobal nəqliyyat kommunikasiya xətlərinin nəzarəti uğurunda davam edir".
Bunu KONKRET.az-a açıqlamasında politoloq Turab Rzayev deyib.
Politoloq bildirib ki, Şərqdən Qərbə əsasən üç istiqamətdə yol nəzərdə tutulub:
"Bunlardan biri Şimal yoludur və bu marşrut birbaşa Rusiyanın nəzarətindədir, Çinlə Avropanı birləşdirir. Ukrayna müharibəsindən sonra yol öz effektini itirib. Yəni ən azından istifadə olunmur.
İkinci yol Cənub yoludur. Yüklərin əsas hissəsi bu marşrutdan keçsə də, Çin-Tayvan münaqişəsi üzündən bu yolun bağlanma ehtimalı var. Ona görə də alternativ yollar axtarılır. Bu yollar Pakistan və Birmadan keçir.
Üçüncü alternativ yol Orta dəhliz adlanır və bunu Azərbaycan təklif edir. Son illərdə yük daşımalarının həcmində 5 dəfəyə yaxın artım müşahidə olunur və yenə də artacağı gözlənilir. Bu yolun bir Şimal ayağı Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu xəttində davam edir. Cənubdan Zəngəzur üzərindən yeni dəhliz də nəzərdə tutulub. Amma Ermənistan Zəngəzur dəhlizinin açılmasına müqavimət göstərməyə çalışır.
Bir də Rusiyanın Şimal-Cənub marşrutu vardı. Bu yol Rusiyadan Azərbaycana və Mərkəzi Asiyaya, oradan isə Hindistana gedən yoldur. Qərb dövlətləri bütün bu marşrutlara alternativ olaraq Hindistan-Yaxın Şərq-İsrail marşrutunu təklif etdilər. Bu yol İran, Türkiyə, Rusiya, Çin və digər regional dövlətləri oyundankənar vəziyyətə salırdı. Hətta ola bilsin məhz buna görə Rusiya və Çin liderləri Dehlidəki görüşdə iştirakdan imtina etdilər.
Hazırda HƏMAS-İsrail müharibəsi bu yolun etibarlı olmadığını göstərir. Çünki həmin ərazidə müharibə gedir. Bundan başqa, Səudiyyə Ərəbistanı ilə İsrail arasında bağlanan sülh müqaviləsi də yarımçıq qalacaq. Məhz bu yolun bloklanması Orta dəhlizin əhəmiyyətini artırır. Məsələ ilə bağlı iki alternativ versiya mövcuddur. Bu marşrut ya Ermənistandan keçməlidir ya da İrandan. İrandan keçməsilə bağlı razılıq əldə olunub. Amma ola bilsin ki, hansısa məqamda Ermənistan fikrini dəyişib bu proyektə qoşulsun, ya da region dövlətləri Rusiya, Türkiyə və Azərbaycan Ermənistanı bu yolu açmağa məcbur etsinlər".
Vəli Həsənov,
KONKRET.az