Dərhal müharibə başlayacaq – Dünyanın gözü Tayvanda

Tayvanda prezident seçkilərinə iki həftə qalmış separatçı Demokratik Tərəqqi Partiyasının (DTP) namizədi liderlik edir. Məhz bu partiyanın hakimiyyətdə olduğu müddətdə Çin və Tayvan arasında münasibətlər kəskinləşib. Pekin Tayvan administrasiyasını adanın müstəqillik kursuna sadiq qalacağı və başqa bir namizədi – müxalif Kuomintanq Partiyasından olan siyasətçini dəstəklədiyi təqdirdə sanksiyalarla hədələyir. Əgər DTP qalib gəlsə, Çin və ABŞ arasında ada üzərində hərbi münaqişə ehtimalı artacaq.
Dağıdıcı partiya
"My Formosa" sorğu agentliyinin dekabrın 28-də dərc etdiyi nəticələrə görə, DTP-nin namizədi Uilyam Lai hazırda prezidentlik kampaniyasında liderdir. O, 40% reytinqlə ən yaxın rəqibi, Kuomintanq Partiyasının nümayəndəsi Hou Yuyi 11% qabaqlayır. Əvvəlki sorğudan sonrakı üç gün ərzində liderlik 2% artıb. Hazırkı prezident Tsay İnq-Venin təmsil olunduğu Demokratik Tərəqqi Partiyası adanın müstəqilliyini və Birləşmiş Ştatlarla daha da yaxınlaşmanı müdafiə edir. DTP hakimiyyəti altında Tayvan və materik Çin arasında münasibətlər faktiki olaraq məhv edilib. 2022-ci ilin avqustunda isə Amerika Nümayəndələr Palatasının spikeri Nensi Pelosinin adaya rəsmi səfəri zamanı Tayvanla Çin müharibə astanasında idil.
Ada siyasətinin incəlikləri
DTP 2016-cı ildə hakimiyyətə gəlib. Bundan əvvəl Tayvan Kuomintanq Partiyası tərəfindən idarə olunurdu və Pekin ilə sıx əməkdaşlıq edirdi. Materiklə ada arasında aktiv ticarət var idi və siyasi əlaqələr də inkişaf edirdi. Çin ada administrasiyası ilə əlaqələri "Bir ölkə, iki sistem" siyasəti çərçivəsində qurmuş, bir vaxtlar vətəndaş müharibəsi nəticəsində parçalanmış əyalətlə sülh yolu ilə birləşməyi müdafiə edirdi. Sonra DTP hakimiyyətə gəldi və adanın müstəqilliyini elan etmək istədi. Bu, Pekinin kəskin etirazına səbəb oldu. Kuomintanq Partiyası həmişə Tayvanı Çin ərazisi hesab edib. 1970-ci illərdə BMT-də Çini ada administrasiyası təmsil edirdi. Buna görə də hazırkı seçkilərdə Pekin Kuomintanq Partiyasını dəstəkləyir.
Çinin Tayvan üzərində yetərincə təsir rıçaqları var. Çin rəsmiləri Tayvanı dinc oturmayacaqları təqdirdə sanksiyalarla hədələyib. Yaponiya mətbuatı yazır ki, Çin hakimiyyəti israrla Tayvan şirkətlərinə Kuomintanq üçün təşviqat aparmağı tövsiyə edib. Kuomintanq rəhbərliyi deyir ki, DTP-nin siyasəti adanı Çinlə müharibəyə aparır. Sorğular göstərir ki, Tayvanda seçicilərin əksəriyyəti Çinlə münaqişə istəmir. Bununla belə, prosesin qarşısını almaq üçün onların fikirləri fərqlidir. Kuomintanq tərəfdarları Pekinlə dinc əməkdaşlığa və münasibətlərin davam etdirilməsinə ümid bəsləyirlər. DTP tərəfdarları isə hesab edir ki, ABŞ-ın dəstəyinə arxalanmaq lazımdır.
Vətən birləşəcək
"Çin üçün sonuncu ssenari açıq şəkildə qəbuledilməzdir. Ona görə də indiki seçkilərdən çox şey asılıdır. DTP qalib gəlsə, dərhal müharibə başlayacaq". Mao Tszedunun anadan olmasının 130 illiyi ilə bağlı tədbirdə çıxış edən Çin lideri bildirib ki, vətən yenidən birləşməlidir və buna qarşı olanlar qarşılarında fərqli mənzərə görəcəklər.
Vəli Həsənov,
KONKRET.az