Əfqanıstan – Azərbaycanın da səfirlik açacağı bu dövlətin rolu yeni dünyada nə olacaq?

2024-cü ildə Azərbaycan Əfqanıstanın paytaxtı Kabildə öz səfirliyini açacaq və bununla da diplomatik münasibətlər bərpa ediləcək. Öz növbəsində Qazaxıstan Talibanı ölkədə qadağan olunmuş təşkilatlar siyahısından çıxarmaq qərarına gəlib. Bakı və Astananın bu addımlarının arxasında nə dayanır? Əfqanıstanın beynəlxalq siyasətə tam qayıdışından danışmaq olarmı?
Tacik jurnalist və politoloq Fəxrəddin Xolbekin fikrincə, Qazaxıstanın hərəkətləri tam məntiqlidir: "Birincisi, Qazaxıstan Əfqanıstanın ticarət tərəfdaşlarından biridir. 2022-ci ildə ticarət dövriyyəsi təxminən 1 milyard dollara çatıb ki, bu da əvvəlki illərlə müqayisədə bir neçə dəfə çoxdur.
İkincisi, Qazaxıstan Əfqanıstan böhranında əsas rol oynamır. Talibanın nə daxili, nə də xarici siyasəti ondan asılı deyil.
Üçüncüsü, terror qruplaşmalarının məsələləri KTMT çərçivəsində həll oluna bilər. Qazaxıstan yaxşı bilir ki, bəzi vətəndaşları Əl-Qaidə və İŞİD kimi terror təşkilatlarında mühüm vəzifələr tutur. Məsələn, Əl-Qaidə kəşfiyyatının rəhbəri, Sübhanullah ləqəbli şəxs milliyətcə qazaxdır. O, Qazaxıstanda 2022-ci ilin yanvar hadisələrinin təşəbbüskarlarından biri olub.
Dördüncü – ən mühüm amil isə Qətərdir. Unutmamalıyıq ki, Qətərin Əfqanıstanda və ola bilsin ki, Mərkəzi Asiyada siyasətini amerikalılar, daha dəqiq desək, Mərkəzi Kəşfiyat İdarəsi müəyyən edir. Bunu Qətər əmirinin özü də təsdiqləyir. Ona görə də Qətər ofisi Talibanın xarici siyasətinin müəyyənləşdirilməsində mərkəz rolunu oynayır. Qətər və Qazaxıstan arasında hərbi əməkdaşlıq haqqında sazişi nəzərə alsaq, belə nəticəyə gəlmək olar ki, Taliban hərəkatının terror təşkilatları siyahısından çıxarılması amerikalılarsız həyata keçirilməyib. Bununla belə, hesab edirəm ki, Qazaxıstan üçün ən vacibi iqtisadi əməkdaşlıq və Qətər investisiyalarıdır. Orta Asiya ölkələri, necə deyərlər, doğru zamanda doğru yerdə olmalıdır".
Qazax politoloq və hüquqşünas Ruslan Tusupbekovun fikrincə, Astana uzun müddətdir Kabili legitim hökumət hesab edir. Qazaxıstan BMT-nin Talibanı terror təşkilatları siyahısından çıxaran qərarını dəstəkləyib: "Hesab edirəm ki, düzgün addımdır. Rusiya Taliban nümayəndə heyətini Moskvaya dəvət edir və prezident rəsmi siyasi tədbirlərdə onlarla ünsiyyət qurur. Baxmayaraq ki, Rusiya hələ də Talibanı terror təşkilatları siyahısından çıxarmayıb. Bizdə də Əfqanıstanda hakimiyyət başında olan Talibanla mehriban qonşuluq münasibətlərinin qurulmasını düzgün hesab edirəm".
Vəli Həsənov,
KONKRET.az