1990-cı illərdən 2023-ə: Qarabağda suverenliyin bərpasına gedən yol – TƏHLİL

1990-cı illərdən 2023-ə: Qarabağda suverenliyin bərpasına gedən yol – TƏHLİL1990-cı illərin əvvəllərindən etibarən Ermənistanın Azərbaycana qarşı həyata keçirdiyi işğal siyasəti nəticəsində ölkənin beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazilərinin bir hissəsi işğal olunub, yüz minlərlə Azərbaycan vətəndaşı doğma yurdlarından didərgin düşüb. Münaqişənin həlli istiqamətində uzun illər müxtəlif beynəlxalq platformalarda danışıqlar aparılsa da, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün tam bərpasını təmin edən siyasi razılaşma əldə edilməyib.
1993-cü ildə BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi 822, 853, 874 və 884 saylı qətnamələrdə işğal olunmuş Azərbaycan ərazilərindən qüvvələrin çıxarılması tələb olunsa da, bu tələblər uzun müddət icra edilməyib.
ATƏT-in Minsk Qrupu da təxminən üç onillik ərzində Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin siyasi yolla həlli üçün əsas beynəlxalq vasitəçilik formatlarından biri kimi fəaliyyət göstərib. Lakin uzunmüddətli danışıqlara baxmayaraq, münaqişənin yekun siyasi həlli mümkün olmayıb. 2020-ci ildə baş verən 44 günlük Vətən müharibəsi isə regiondakı status-kvonu əsaslı şəkildə dəyişib.
1990-cı illərdən 2023-ə: Qarabağda suverenliyin bərpasına gedən yol – TƏHLİLMövzu ilə bağlı Züriyyə Qarayeva KONKRET.az-a açıqlamasında bildirib ki, 1990-cı illərin əvvəllərində Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi nəticəsində Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazilərinin bir hissəsinin işğal olunması ölkə üçün ağır humanitar və siyasi nəticələr doğurub:
"1990-cı illərin əvvəllərində Ermənistan–Azərbaycan münaqişəsi nəticəsində Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazilərinin bir hissəsi işğal olundu və yüz minlərlə insan məcburi köçkün vəziyyətinə düşdü. 1993-cü ildə BMT Təhlükəsizlik Şurası 822, 853, 874 və 884 saylı qətnamələri qəbul etdi. Məsələn, 822 saylı qətnamədə Kəlbəcərdən və Azərbaycanın digər işğal olunmuş ərazilərindən qüvvələrin çıxarılması tələb edilirdi. 853 saylı qətnamədə isə Ağdamın və digər ərazilərin ələ keçirilməsi pislənir, qüvvələrin dərhal və tam çıxarılması tələb olunurdu. Lakin bu tələblər uzun illər yerinə yetirilmədi".
Ekspertin sözlərinə görə, ATƏT-in Minsk Qrupunun fəaliyyəti də münaqişənin yekun siyasi həllinə gətirib çıxarmadı:
"ATƏT-in Minsk Qrupu danışıqlar üçün əsas beynəlxalq vasitəçilik formatlarından biri olsa da, təxminən üç onillik ərzində yekun siyasi həll əldə edilmədi. 2020-ci ildə də həmsədrlər tərəfləri danışıqlara və siyasi həllə çağırırdılar".
Züriyyə Qarayeva qeyd edib ki, 2020-ci ilin 44 günlük Vətən müharibəsi regiondakı vəziyyəti köklü şəkildə dəyişib. Müharibə və 10 noyabr tarixli üçtərəfli bəyanatdan sonra Azərbaycan əvvəllər işğal altında olan ərazilərinin böyük hissəsi üzərində nəzarətini bərpa edib.
Bununla belə, ekspertin diqqətə çatdırdığı kimi, Qarabağın bir hissəsində Rusiya sülhməramlı kontingentinin yerləşdiyi şəraitdə erməni silahlı strukturları və de-fakto qurumlar mövcudluğunu davam etdirib. Bu vəziyyət 2023-cü ilin sentyabrına qədər davam edib.
"19 sentyabr 2023-cü ildə Azərbaycan həmin ərazidə hərbi əməliyyata başladı. BMT Baş katibi həmin vaxt güc tətbiqindən və itkilər barədə məlumatlardan ciddi narahatlığını bildirərək döyüşlərin dərhal dayandırılmasına çağırmışdı. Sentyabrın 20-də atəşin dayandırılması barədə razılıq əldə edildi. Bundan sonrakı proses nəticəsində Bakı Qarabağ üzərində faktiki dövlət nəzarətini bərpa etdi", – deyə ekspert bildirib.
Züriyyə Qarayeva hesab edir ki, 19–20 sentyabr 2023-cü il hadisələrinin Azərbaycan üçün əsas tarixi-siyasi nəticəsi 1990-cı illərin əvvəllərindən qalan ərazi nəzarəti probleminin faktiki olaraq başa çatması olub:
"Bu baxımdan, 19–20 sentyabr 2023-cü il hadisələrinin Azərbaycan üçün əsas tarixi-siyasi nəticəsi 1990-cı illərin əvvəllərindən qalan ərazi nəzarəti probleminin faktiki olaraq başa çatması və ölkənin bütün beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazisi üzərində dövlət hakimiyyətinin bərpası oldu. 2020-ci il müharibəsi ərazi bütövlüyünün böyük hissəsinin bərpası baxımından dönüş nöqtəsi idisə, 2023-cü ilin sentyabr hadisələri Bakı üçün bu prosesin suverenlik aspektini tamamlayan mərhələ kimi təqdim edilir".
Ekspert vurğulayıb ki, 2023-cü ilin sentyabr hadisələrinin nəticələri yalnız hərbi və siyasi aspektlərlə məhdudlaşmır. Qarabağ ermənilərinin kütləvi şəkildə Ermənistana getməsi regionda humanitar məsələləri də gündəmə gətirib.
"Beynəlxalq baxımdan 2023-cü il hadisələri humanitar nəticələr, Qarabağ ermənilərinin kütləvi şəkildə Ermənistana getməsi, onların hüquq və təhlükəsizliyi ilə bağlı ciddi müzakirələr doğurdu. Buna görə həmin mərhələnin tarixi əhəmiyyətini qiymətləndirərkən həm Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyinin bərpasını, həm də sonrakı dövrdə hüquqların qorunması, reinteqrasiya və davamlı Ermənistan–Azərbaycan sülhünün təmin edilməsi məsələlərini birlikdə nəzərə almaq vacibdir".
Beləliklə, 2020-ci il müharibəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm mərhələni təşkil edib, 2023-cü ilin sentyabrında baş verən hadisələr isə Qarabağ üzərində dövlət nəzarətinin tam təmin olunması ilə nəticələnib. Bu proseslər Azərbaycanın müasir tarixində ərazi bütövlüyü və suverenliyin təmin edilməsi baxımından mühüm mərhələlər kimi xarakterizə olunur.
Aynurə İsmayıl
KONKRET.az

Siyasi       Tarix: 19 sentyabr 2026
f Paylaş

Tezbazar.az elanlar sayti [newsid: 0-123300]

Oxşar xəbərlər

Yoxsulluğa necə qalib gəlmək olar? Platonun fəlsəfəsindən "hərbi kommunizm"ə, oradan da dünya inqilabının dilinə

Bir dəfə sərvətini daim artırmağa çalışan, var-dövlət toplamaqdan ötrü narahatlıq keçirən bir insana qədim yunan filosofu Platon belə cavab vermişdi:. "Ey boş yerə çırpınan insan! Var-dövlətini artırmağa deyil, onu artırma

Azərbaycan Vətən müharibəsi dövründə mövqeyinə görə Vyetnama dərindən minnətdardır

Azərbaycan ilə Vyetnam arasında ikitərəfli dialoq ilə yanaşı, beynəlxalq platformalarda, xüsusilə BMT, Qoşulmama Hərəkatı, AQEM və digər beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində də sıx qarşılıqlı əlaqə qurulub. Bu sözləri Preziden

Sahibə Qafarova Türkmənistanda işgüzar səfərdədir

Milli Məclisin sədri Sahibə Qafarovanın başçılığı ilə Azərbaycan nümayəndə heyəti MDB Parlamentlərarası Assambleyasının Şura və 61-ci plenar iclasında iştirak etmək üçün Türkmənistana işgüzar səfər edib. Bu barədə -a Mill

Bakı və İrəvan arasında münasibətlər... – Zaxarova

Tərəflərin müraciəti olacağı təqdirdə, Rusiya Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşmasına dəstək göstərməyə hazırdır. KONKRET.azxəbər verir ki, bunu Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Mariya Zaxarov

İlham Əliyev Vyetnam Xəbər Agentliyinə müsahibə verdi

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Vyetnam Xəbər Agentliyinə (VNA) müsahibə verib. müsahibəni təqdim edir. - Hörmətli cənab Prezident, ikitərəfli əməkdaşlığın tarixində yeni mərhələnin başlanması ilə əlamətda

Ermənistanda həbsxanada ölən siyasətçi ilə bağlı mübahisə böyüyür

Ermənistan parlamentinin rəhbəri Ruben Rubinyan müxalifətçi siyasətçi Arsen Gevorqyanın həbsxanada ölümünün siyasiləşdirilməsinə qarşı çıxıb. "Armenpress"ə istinadən xəbər verir ki, Rubinyan bu barədə bu gün parlamenti

İlham Əliyev Almaniyanın xarici işlər nazirini qəbul etdi - FOTOLAR

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev noyabrın 17-də Almaniya Federativ Respublikasının xarici işlər naziri Yohan David Vadefulun başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib. Qonaq, ilk növbədə, Almaniya Federati

Tramp-Putin-Szinpin görüşü - Bəyannamənin tam mətni

Üçtərəfli görüşdən sonra Rusiya, Çin və ABŞ dövlət başçılarının Sülh haqqında Bəyannaməsi qəbul edilib. xəbər verir ki, Kreml bəyannamənin tam mətnini dərc edib. Bəyannamədə bildirilib ki, Rusiya Federasiyasının Prezident

Türkiyə səfirliyi Azərbaycanı təbrik etdi - Foto

Türkiyənin Bakıdakı Səfirliyi Azərbaycanı Milli Dirçəliş Günü münasibətilə təbrik edib. KONKRET.azxəbər verir ki, bu barədə səfirliyin X-dəki hesabında paylaşım olunub. "Qardaş Azərbaycanı 17 Noyabr Milli Dirçəliş Gün


yeni xeberler son xeberler azerbaycan xeberleri azerbaycan son xeber bugun en sonxeber bugun xeberler kriminal bugun