30 şagirdli sinif, yoxsa 15? – Hansında təhsil daha keyfiyyətlidir?

Sinifdə şagird sayının çox olması müəllimin hər bir uşağaayırdığı diqqəti azalda bilərmi? Yoxsa təhsilin keyfiyyətini müəyyən edən əsasamil sinifdəki şagird sayı deyil, müəllimin hazırlığı, məktəbin imkanları və tədrismetodlarıdır? 
azxeber.com dünya üzrə mövcud araşdırmaları nəzərdən keçirərəksinif ölçüsü ilə təhsilin keyfiyyəti arasındakı əlaqəni araşdırıb. 
İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının (OECD) məlumatınagörə, 2024-cü ildə OECD ölkələrində ibtidai təhsil səviyyəsində orta sinifölçüsü 21 şagird olub. Aşağı orta təhsil səviyyəsində isə dövlət məktəblərindəorta göstərici 23 şagird təşkil edib. Lakin ölkələr arasında ciddi fərqlərmövcuddur. 
Məsələn, OECD-nin məlumatlarında ibtidai təhsil üzrə ortasinif ölçüsü Kosta-Rikada 15, Çilidə isə 28 şagird göstərilir. Bu isə müxtəlifölkələrdə eyni təhsil pilləsində siniflərin ölçüsünün xeyli fərqlənə bildiyinigöstərir. 
Kiçik sinif həmişə daha yaxşı nəticə deməkdirmi? 
Mütəxəssislər arasında bu məsələyə yanaşma birmənalı deyil.OECD bildirir ki, kiçik siniflər müəllimə şagirdlərin fərdi ehtiyaclarına dahaçox diqqət ayırmağa və sinifdə nizam-intizama sərf olunan vaxtı azaltmağa imkanverə bilər. Bununla belə, sinif ölçüsünün şagirdlərin akademik nəticələrinəbirbaşa təsiri ilə bağlı ümumi sübutlar qarışıqdır. Yəni sinifdə şagird sayının azaldılması avtomatik olaraq təhsilinkeyfiyyətinin yüksəlməsi demək deyil. Təhsildə nəticəyə müəllimin hazırlığı, tədrisüsulları, məktəbin maddi imkanları və digər amillər də təsir edir.
Müəllimə düşən şagird sayı nə qədərdir? 
2024-cü ildə OECD-yə üzv ölkələr üzrə ibtidai təhsildə ortaşagird-müəllim nisbəti 14:1 olub. Lakin ölkələr arasında fərq böyükdür.Yunanıstanda bu göstərici 7:1, Lüksemburqda 8:1, Kolumbiyada 22:1, Meksikada isə23:1 təşkil edib.
Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, şagird-müəllim nisbətiilə sinifdəki şagird sayı eyni göstərici deyil. Bir məktəbdə bir müəllimə düşənşagird sayı az ola bilər, amma konkret sinifdə daha çox şagird yerləşə bilər. 
Çox böyük siniflərdə vəziyyət necə dəyişir? 
Sinif ölçüsünün həddindən artıq böyüməsi bəzi təhsil sistemlərindədaha ciddi problemlərə səbəb ola bilər. 
Dünya Bankının Malavidə apardığı araşdırmada 90-dan çoxşagird olan siniflərdə əlavə müəllimlərin işə götürülməsi və yeni sinifotaqlarının yaradılması nəticəsində şagird-müəllim nisbətinin azaldılması, təkrarsinifdə qalma göstəricilərinin və test nəticələrinin yaxşılaşması ilə əlaqələndirilib. 
Bu nümunə göstərir ki, xüsusilə həddindən artıq böyük siniflərdəşagird sayının azaldılması tədris prosesinə real təsir göstərə bilər. 
Bəs ideal sinif ölçüsü neçədir? 
Dünya üzrə bütün məktəblər üçün vahid "ideal" şagird sayı müəyyənetmək mümkün deyil. 
Sinif ölçüsü ilə şagird nəticələri arasındakı əlaqə birbaşavə universal deyil. Kiçik siniflərin müəyyən qruplar, xüsusilə sosial baxımdandaha əlverişsiz vəziyyətdə olan şagirdlər üçün faydalı ola biləcəyinə dairsübutlar mövcuddur, lakin ümumi nəticələr fərqlidir. 
UNESCO-nun Statistika İnstitutu da şagird-müəllim nisbətinitəhsil resurslarının və müəllimin şagirdə ayıra biləcəyi diqqətin mühüm göstəricilərindənbiri kimi qiymətləndirir. Eyni zamanda bu göstəricinin orta sinif ölçüsü iləeyni olmadığını vurğulayır.
Fəridə Əsədzadə