İki britaniyalı alim az qala kosmosa uçacaqdı – 1862-ci ildə ölüm-dirim mübarizəsi

XIX əsrdə iki britaniyalı alim az qala kosmosa uçmuşdu. Cəsur tədqiqatçılar atmosferin yuxarı qatlarında möcüzə nəticəsində ölümdən xilas olmuşdular.
Meteoroloq Ceyms Qleyşer və aeronavt Henri Koksvel elmi məqsədlə hava şarı ilə rekord yüksəkliyə qalxmışdılar. Onların məqsədi atmosferin müxtəlif xüsusiyyətlərini öyrənmək və bu amillərin Yer səthindəki hava şəraitinə necə təsir etdiyini müəyyənləşdirmək idi.
1862-ci il sentyabrın 5-də həyata keçirilən uçuş zamanı hava şarı təxminən 9 min metr yüksəkliyə qalxdı. Lakin bu hündürlükdə vəziyyət qəfil təhlükəli hal aldı. Qleyşer huşunu itirdi. Koksvelin də vəziyyəti getdikcə ağırlaşdı. Buna baxmayaraq, o, son gücünü toplayaraq hava şarının idarəetmə klapanına çatdı və hidrogen qazının bir hissəsini buraxmağa nail oldu.
Bu, onların həyatını xilas edən həlledici addım idi. Şar aşağı enməyə başladı və hər iki tədqiqatçı sağ qaldı.
Alimlərin vəziyyətinin pisləşməsinə yüksək hündürlükdə oksigen çatışmazlığı və kəskin soyuğun səbəb olduğu ehtimal edilir. Onların yaşadığı simptomların sürətli təzyiq dəyişməsi nəticəsində yaranan dekompressiya xəstəliyi ilə əlaqəli olması ehtimalı da irəli sürülür.
Bu uçuş aviasiya tarixinin ən təhlükəli sınaqlarından biri hesab olunur. Hətta bəzi mənbələr hadisəni insanın kosmosa çatmaq istiqamətindəki ilk cəhdlərindən biri kimi qiymətləndirirlər.
Qleyşer bundan sonra daha 21 uçuş həyata keçirərək müşahidələrini qeydə aldı. Onun tədqiqatları atmosfer və meteoroloji proseslərin öyrənilməsində mühüm rol oynadı. Alim yağış damcılarının necə formalaşdığını araşdırdı, atmosferdə hərəkət edərkən rütubətin necə toplandığını müşahidə etdi və küləyin sürətinin hündürlükdən asılı olaraq dəyişdiyini müəyyənləşdirdi.
Beləliklə, Ceyms Qleyşerin müşahidələri XIX əsr alimlərinə atmosferin yuxarı qatları haqqında mövcud biliklərin əhəmiyyətli hissəsini qazandırdı.
1862-ci ilin həmin təhlükəli uçuşu isə insanın Yerdən mümkün qədər uzağa qalxmaq arzusunun ən cəsarətli nümunələrindən biri kimi tarixdə qaldı.
Hazırladı: Natiq Səlim,
KONKRET.az