İndiki şəraitdə İran Azərbaycana hücum edə bilərmi? – ANALİZ

Tehrandakı səfirliyimizə edilən terror hücumu və İranın bu hadisəyə düzgün qiymət verməməsi fars rejimi ilə rəsmi Bakı arasında gərginliyi bir az da artırırb. Bundan başqa, Yerusəlimdə sinaqoq yaxınlığında terror törədən şəxsin Tehranın dəstəklədiyi HƏMAS üzvü olması və İsrailin cavab kimi İranın bir sıra hərbi obyektlərinə bomba zərbəsi endirməsi vəziyyəti pik həddə çatdırıb. Aydındır ki, fars-molla rejimi bu məsələdə də rəsmi Bakını ittiham etməkdən və guya İranın hərbi obyektlərinin Azərbaycan ərazisindən bombalandığını deməkdən çəkinmir. Bütün bunların fonunda beynəlxalq ekspertlər İran və Azərbaycan arasında müharibənin baş verə biləcəyi ilə bağlı bir sıra ehtimallar səsləndirirlər.
Beynəlxalq siyasi ekspertlərin fikirlərinə az sonra nəzər yetirəcəm. Ancaq öncə İranın Azərbaycana hücumunun nə qədər real olub-olmaması ilə bağlı arqumentlərə nəzər salmaq lazımdır. Hesab edirəm ki, hazırkı şəraitdə İranın siyasi elitası Azərbaycana hücum etməyi heç ağlının ucundan belə keçirə bilməz. Səbəb çox sadədir. İlk öncə Türkiyə faktorunu nəzərə almaq lazımdır. Azərbaycan və Türkiyə qardaş ölkə olmaqla yanaşı həm də hərbi müttəfiqdir. İranın hücumu zamanı Türkiyənin müharibəyə qoşulacağını rəsmi Tehran yaxşı bilir. Həmçinin Türk ordusunun qarşısında aciz olduqlarını da anlayırlar. Məhz bu səbəbdən də İran heç zaman Azərbaycanla müharibəyə cəsarət etməyəcək.
Digər vacib amil isə Azərbaycanın regiondakı nüfuzu, hərbi qüdrəti ilə bağlıdır. Vətən müharibəsində qazanılan qələbə Azərbaycanın güclü orduya və yüksək səviyyəli döyüş texnikasına malik olduğunu bütün dünyaya nümayiş etdirib. Üstəlik hazırda bir sıra beynəlxalq iqtisadi layihələrdə birbaşa iştirak edən rəsmi Bakı Qərbdən böyük dəstək alır. Məhz bu amilləri İranın əl-qolunu bağlayan mühüm faktor kimi qeyd etmək mümkündür.
Üçüncüsü, Tehranın rəsmi Bakı ilə müharibə etməyə sadəcə olaraq mənəvi gücü qalmayıb. Tükənmək üzrə olan rejimi daxildəki etirazlar daha da zəiflədib. Hazırda ölkədə baş verən etirazları yatırmaqda çətinlik çəkən fars rejimini İsrailin bombardmanları da çaş-baş qoyub. Odur ki, İranın nəinki Azərbaycana, hətta ən kiçik qruplaşmalara qarşı belə hərbi əməliyyatlara başlamaq gücü qalmayıb.
Qeyd edək ki, regiondakı prosesləri dərindən izləyən beynəlxalq siyasi ekspertlər İran və Azərbaycan arasındakı müharibə ehtimalını təxminən eyni cür dəyərləndirirlər. Ancaq, buna baxmayaraq, fərqli yanaşmaların da mövcudluğu nəzərə çarpır:
"İran öz ordusunun zəif olduğunu yaxşı bilir. Tehranın Suriyada və İraqda necə pərişan olduğunu və ABŞ-dan yardım istədiyini xatırlamaq yerinə düşər. Fars rejiminin Taliban qruplaşması ilə bacarmadığı da göz önündədir. Çünki İran ordusu çox parçalanıb və rəsmi Tehranda bunu dərk edirlər. Odur ki, İranın Azərbaycana hücumu yalnız xülyadır", – deyə beynəlxalq ekspertlərin fikirlərində qeyd olunur.
Lakin fərqli fikir səsləndirənlərə və İran-ABŞ ittifaqının gerçəkləşəcəyini düşünənlərə də rast gəlmək mümkündür:
"İran-ABŞ ittifaqı baş tutsa və Pentaqon rəsmi Tehrana havadan dəstək versə, o zaman fars rejimi Bakıya hücum edə bilər. ABŞ, İraq və Suriyadakı sünni müsəlmanları qovmaq üçün İranı onların üzərinə salıb istəyinə nail olduqdan sonra Tehranın ipini çəkərək onu geri oturdub. Yəni İranın ABŞ-a xidmət göstərdiyinə dair kifayət qədər faktlar mövcuddur", – bəzi beynəlxalq siyasi ekspertlər belə düşünürlər.
Ancaq bu arqumentlərin heç bir əsasının olmadığını düşünmək üçün kifayət qədər əsaslarımız mövcuddur. Birincisi, Cənubi Qafqaz regionu olduqca mürəkkəb və dünyanın diqqətində olan bir ərazidir. Bura Şərqlə-Qərbi birləşdirən ticarət yolunun tam ortasıdır. Çin, Hindistan və digər ölkələrdən gələn yüklər məhz Bakı vasitəsi ilə Avropaya çatdırılır. Üstəlik Azərbaycan Qərbin enerji ehtiyaclarının ödənməsində mühüm rol oynayır.
Digər tərəfdən ölkəmizin ərazisindən Avropaya neft və qaz nəql edən beynəlxalq boru kəmərləri keçir. Bütün bu məsələlər ABŞ-ın Bakıya hücum üçün İrana dəstək verməyəcəyini ortaya qoyur. Üstəlik Azərbaycanın ən yaxın müttəfiqi olan Türkiyə NATO üzvüdür və Vaşinqton bu faktoru nəzərdən qaçıracaq qədər ağılsız deyil. İranın ABŞ-ın dəstəyi ilə Azərbaycana hücumu və rəsmi Ankaranın bu müharibəyə qoşulması, dolayısı ilə iki NATO dövlətinin – ABŞ və Türkiyənin qarşıdurması deməkdir. Bunun mümkünsüz olduğunu isə hətta siyasi savadı olmayan şəxslər də anlaya bilir. Bir sözlə, Azərbaycanın dünyada artan nüfuzu və güclü beynəlxalq müttəfiqlərinin olması İranın rəsmi Bakı ilə bağlı bütün mənfur planlarının üzərindən qırmızı xətt çəkir.
Müşviq Tofiqoğlu,
KONKRET.az