Korrupsionerlər niyə rəqəmsal pullara etibar etmir? Köhnə üsulların üstünlüyü

Qazaxıstanda dövlət korporasiyalarının yüksək vəzifəli menecerlərinin səs-küylü həbsi ictimaiyyətdə təəccüb doğurub. Bir çoxları istehza ilə soruşur: bunlar doğrudanmı belə sadəlövhdürlər ki, rüşvəti hələ də nağd pulla, dolu çamadanlarla alırlar? Məgər dünyanın digər ölkələrində korrupsionerlər çoxdan kriptovalyutaya, elektron pul kisələrinə və müasir rəqəmsal maliyyə alətlərinə keçməyiblər?
Ancaq məsələyə bir qədər fərqli yanaşmaq lazımdır. Bu baxımdan qazaxıstanlı korrupsionerlərə, əlbəttə, istehza ilə desək, "həsəd aparmaq" da olar. Görünür, onların hələ də köhnə üsullara üstünlük vermələrinin müəyyən səbəbləri var. Çünki rəqəmsal texnologiyalara kor-koranə güvənən cinayətkardan daha sadəlövh adam tapmaq çətindir.
Rəqəmsal dünyanın görünməyən nəzarət mexanizmi
Məsələyə başqa rakursdan baxaq.
ABŞ-da çoxdan anlayıblar ki, rəqəmsal dünyanın təqdim etdiyi imkanlarla yanaşı, onun ciddi nəzarət mexanizmləri də mövcuddur. «Böyük qardaş»ın nəzarəti altında olan bu sistemlər insanların maliyyə əməliyyatlarını, əlaqələrini və hərəkətlərini izləmək üçün geniş imkanlar yaradır.
Müəllifin yanaşmasına görə, bəzən məhz xüsusi xidmət orqanları ilə əlaqəli strukturların dəstəyi yeni rəqəmsal məhsulların və xidmətlərin qlobal bazara çıxarılmasında mühüm rol oynayır. Belə texnologiyalar geniş yayıldıqdan sonra isə onların yaratdığı məlumat axını dövlət qurumları üçün əlavə imkanlara çevrilir.
Bu, xüsusi xidmət orqanları baxımından olduqca sərfəli mexanizmdir: dövlət resurslarına, analitiklərin və əməliyyatçıların vaxtına qənaət olunur. Təsəvvür edin, maliyyə əməliyyatlarının izləri, aktivlərin hərəkəti və müxtəlif pul kisələri ABŞ Milli Təhlükəsizlik Agentliyinin (NSA) Fort-Mid şəhərindəki baş qərargahında yerləşən monitorlarda izlənilə bilən məlumatlara çevrilir. Bunun real nümunələri də var.
İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) generallarından soruşmaq kifayətdir. ABŞ Maliyyə Nazirliyinin rəhbəri Skott Bessent "İqtisadi qəzəb" əməliyyatı çərçivəsində İran rəhbərliyi və SEPAH-la əlaqəli kriptoaktivlərin müsadirəsi və bloklanması barədə açıqlamalar verib. Nəticədə İranla əlaqəli rəqəmsal aktivlərə qarşı ciddi məhdudiyyətlər tətbiq olunub.
Bundan əlavə, 2026-cı ilin aprelində ABŞ Maliyyə Nazirliyinin blokçeyn analitiklərinin və Tether şirkətinin köməyi ilə İran Mərkəzi Bankı ilə əlaqəli kriptovalyuta hesablarında yüz milyonlarla dolların dondurulduğu bildirilir.
Bu hadisələr bir daha göstərir ki, blokçeyn texnologiyası əməliyyatların anonimliyinə zəmanət vermir. Əksinə, düzgün analitik alətlər və hüquqi mexanizmlər olduqda, rəqəmsal maliyyə əməliyyatlarının izini sürmək mümkün olur.
Köhnə üsullar niyə hələ də yaşayır?
Bütün bunlardan sonra belə bir qənaət yaranır: rəqəmsal texnologiyalar nə qədər inkişaf etsə də, fiziki dünyada mövcud olan ənənəvi vasitələr öz əhəmiyyətini itirməyib.
Düyməli telefonlar, elektron poçtun qaralamalar bölməsində saxlanılan və göndərilməyən mesajlar, köhnə yazı makinaları, kağıza yazılan məlumatlar, nəhayət, nağd pul və qızıl külçələr…
Bunların hamısı rəqəmsal iz buraxmayan ünsiyyət və mülkiyyət formalarının mövcudluğunu xatırladır. Əlbəttə, bu vasitələrin heç biri tam məxfilik və təhlükəsizlik zəmanəti vermir. Lakin rəqəmsal sistemlərdən fərqli olaraq, onların hər biri başqa nəzarət mexanizmlərinə tabedir.
Maraqlıdır ki, ABŞ-da da korrupsiya və narkotik ticarətinə qarşı keçirilən əməliyyatlar zamanı şübhəlilərdən milyonlarla dollar nağd pul, qızıl və digər qiymətli əşyalar müsadirə olunur. Budur, 2026-cı ildə baş verdiyi bildirilən bir neçə diqqətçəkən hadisə.
Milyonlarla dollar nağd pul, yüzlərlə qızıl külçə
2026-cı ilin mayında FTB agentləri Virciniya ştatında Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin (CIA) keçmiş əməkdaşı Devid Raşın evində axtarış aparıblar. 2026-cı ilin oktyabrında onun təqsirini etiraf etdiyi bildirilir.
Axtarış zamanı hüquq-mühafizə orqanları 2 milyon dollar nağd pul, ümumi dəyəri 40 milyon dollardan çox olan təxminən 300 qızıl külçə və 35 ədəd lüks saat aşkar edərək müsadirə ediblər. İstintaqın versiyasına görə, Raş iş xərcləri adı altında dövlət vəsaitlərini mənimsəməkdə şübhəli bilinir.
2026-cı ilin noyabr ayının əvvəlində ABŞ Ədliyyə Nazirliyi hakim Luis Benites Alkantaranın 2 milyon dollar rüşvət almaqda ittiham edilərək həbs olunduğunu açıqlayıb.
İstintaqın iddiasına görə, həmin pul keçmiş olimpiyaçı Rayan Veddinqlə əlaqəli böyük narkotik şəbəkəsinin rəhbərlərindən birinin həbsdən azad edilməsinə kömək göstərilməsi müqabilində verilməli idi. Bu iş üzrə əvvəllər də onlarla şəbəkə üzvünün saxlanıldığı, milyonlarla dollar dəyərində nağd pul, silah, narkotik vasitələr və lüks əşyaların müsadirə edildiyi bildirilir.
20 milyon dolları çarpayının içində gizlətmişdilər
Massaçusets ştatında TelexFree maliyyə piramidası ilə bağlı istintaq zamanı hüquq-mühafizə orqanları daha bir qeyri-adi mənzərə ilə qarşılaşıblar.
Axtarış zamanı işin fiqurlarından birinin evində çarpayının karkasının içərisində, döşəyin altında gizlədilmiş 20 milyon dollar nağd pul aşkar edilib.
24 milyon dollar çardaqda tapıldı
Mayami-Leyksdə isə polis narkotiklərlə mübarizə idarəsinin dəstəyi ilə bitki yetişdirilməsi üçün avadanlıq və məhsullar satan mağazanın sahibinin evində 24 milyon dollardan çox nağd pul müsadirə edib.
Pul plastik vedrələrə yığılmış, çardaqda isə saxta divarın arxasında gizlədilmişdi.
Bütün bu faktlar bir məqamı ortaya qoyur: cinayət yolu ilə əldə edilmiş sərvətin gizlədilməsi üçün rəqəmsal texnologiyalardan istifadə edilməsi heç də həmişə ən etibarlı seçim hesab olunmur.
"CASH IS KING!" – Nağd pul kraldır!
P.S. Hələ 1980-ci illərin sonlarında, xüsusilə 1987-ci il fond bazarı böhranından sonra biznes dairələrində mühüm bir həqiqət daha aydın dərk edildi: böhran zamanı qeyri-maddi aktivlər, səhmlər, bank hesablarındakı vəsaitlər, kredit xətləri və müasir maliyyə sisteminin digər alətləri bir anda dəyərini itirə, yaxud əlçatmaz vəziyyətə düşə bilər.
Fiziki nağd pul və qiymətli metallar isə müəyyən şərtlər daxilində sahibinə daha çox sərbəstlik verə bilər.
Məhz buna görə də biznes dünyasında məşhur bir ifadə geniş yayılıb: CASH IS KING! – Nağd pul kraldır!
Odur ki, qazaxıstanlı korrupsionerlərə gülməyə tələsməyin. Onlar, görünür, öz «peşələrinin» bəzi incəliklərini yaxşı mənimsəyiblər. Düzdür, söhbət cinayətkar düşüncədən gedir, amma bu da özlüyündə bir "bacarıqdır"…
Hazırladı: Natiq Səlim,
KONKRET.az
Müəllif: Timur Seitmuratov