"Qiymətləndirmə sahəsində ciddi islahatlar aparılmalıdır

"Azərbaycanda qiymətləndirmə sektoru formal olaraq institusional təkamül mərhələsinə daxil olsa da, bu transformasiyanın real bazar davranışına tam sirayət etdiyini demək hələ tezdir".
Bunu azxeber.com-a açıqlamasında Azərbaycan Qiymətləndiricilər Palatasının (AQP) üzvü, "PRICE EXPERT" qiymətləndirmə şirkətinin təsisçisi və direktoru Hüseyn Talıbov bildirib.
O qeyd edir ki, uzun illər tətbiq olunan normativ baza müasir iqtisadiyyatın mürəkkəb aktiv strukturunu adekvat əks etdirmirdi: "2015-2022-ci illər ərzində aparılmış müşahidələr göstərir ki, eyni tipli daşınmaz əmlak üzrə fərqli qiymətləndiricilər tərəfindən təqdim olunan hesabatlar arasında 20-35 faiz diapazonunda qiymət fərqləri mövcud olub. Bu isə bazarda həm bank sektorunda risklərin yanlış qiymətləndirilməsinə, həm də investor qərarlarında ciddi sapmalara səbəb olub. Yeni qanunvericilik təşəbbüsü sektorda vahid metodoloji çərçivə yaratmağa çalışsa da, tətbiq mərhələsində problemlər qalmaqdadır. Normativ bazanın təkmilləşdirilməsi vacib addımdır. Lakin əsas məsələ onun icra mexanizmləridir. Hazırda bazarda fəaliyyət göstərən qiymətləndiricilərin təxminən 30-40 faizinin beynəlxalq standartlara (IVS) uyğun tam sertifikasiya və ya davamlı təlim təcrübəsi yoxdur. Bu isə institusional islahatların real effektini məhdudlaşdırır".
Ekspert iki konkret bazar nümunəsini xüsusi vurğulayır: "2021-ci ildə bir sıra kommersiya banklarında girov kimi qəbul edilən daşınmaz əmlakların sonradan satışa çıxarılması zamanı məlum olub ki, ilkin qiymətləndirmə ilə real bazar dəyəri arasında 25 faizə qədər fərq mövcuddur. Bu, problemli kredit portfellərinin artmasına dolayı təsir edən amillərdən biridir. Daha bir nümunə isə bəzi iri aktivlərin (xüsusilə sənaye və qeyri-maddi aktivlər) qiymətləndirilməsi zamanı istifadə olunan metodologiyalar arasında fərqlərlə bağlıdır. Bunun nəticəsində eyni obyekt üzrə 10 milyon manata qədər qiymət fərqləri qeydə alınıb. Bu isə həm özəlləşdirmə, həm də investisiya cəlbi proseslərində etimad riskləri yaradır. Sektorun real transformasiyası üçün yalnız normativ deyil, institusional və texnoloji keyfiyyət tələb olunur".
Onun sözlərinə görə, Azərbaycanda daşınmaz əmlak bazarında illik əməliyyat həcminin təxminən milyardlarla manat olduğu nəzərə alınarsa, açıq məlumat bazasının məhdud olması ciddi sistem boşluğudur: "Bu gün qiymətləndiricilər əsasən parakəndə və qeyri-rəsmi məlumatlara istinad edirlər ki, bu da subyektivlik riskini artırır. Bərabər "oyun qaydaları" hələ tam formalaşmayıb. Bazarda həm qiymət dempinqi, həm də formal hesabat rəyləri halları qalmaqdadır. Əgər nəzarət mexanizmləri yalnız inzibati xarakter daşıyacaqsa, bu, keyfiyyət artımından daha çox bazarın süni daralmasına gətirib çıxaracaq. Bütün bunları nəzərə alaraq sektorun yenilənməsi istiqamətindən strateji addımlar atılmalıdır".
Müsahibimizin fikrincə, növbəti mərhələdə həlledici olacaq əsas istiqamətlər: "Qiymətləndiricilərin müvafiq istiqamətlər üzrə məcburi ixtisaslaşması, peşəkar məsuliyyət sığortasının real tətbiqi və rəqəmsal qiymətləndirmə platformasının qurulması. Bununla yanaşı, beynəlxalq inteqrasiya məsələsi da aktualllığını qorumaqdadır. Qeyri-maddi aktivlərin payının artdığı bir dövrdə yerli metodologiyanın qlobal standartlardan kənarda qalması bazarı avtomatik olaraq qeyri-rəqabətli vəziyyətə salacaq. Qiymətləndirmə sahəsi iqtisadiyyatın "görünməyən infrastrukturu" olaraq qalır, lakin onun keyfiyyəti birbaşa bütün maliyyə sisteminə təsir edir" - müsahibimiz vurğulayır. 
Əlavə edir ki, bu sahədə yarımçıq islahatlar daha təhlükəlidir: "Çünki formal institutlar real etimadı əvəz edə bilməz. Əgər tətbiq mexanizmləri gücləndirilməzsə, yeni qanunvericilik yalnız kağız üzərində modernləşmə effekti yaradacaq. Düzgün icra olunacağı təqdirdə, bu islahatlar Azərbaycan iqtisadiyyatında şəffaflıq, kapitalın effektiv bölgüsü və investor etimadı baxımından keyfiyyətcə yeni mərhələ yarada bilər" - deyə, Talıbov fikrini yekunlaşdırır.