ÜÇTƏRƏFLİ BƏYANAT və İNDİKİ REALLIQ: "Rusiya Cənubi Qafqazda hələ çox qalacaq"

Biz, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İ.H.Əliyev, Ermənistan Respublikasının baş naziri N.V.Paşinyan və Rusiya Federasiyasının Prezidenti V.V.Putin aşağıdakıları bəyan edirik:
1. 10 noyabr 2020-ci il tarixində Moskva vaxtı ilə saat 00.00-dan etibarən Dağlıq Qarabağ münaqişəsi zonasında atəşin və bütün hərbi əməliyyatların tam dayandırılması elan olunur. Bundan sonra Tərəflər adlandırılacaq Azərbaycan Respublikası və Ermənistan Respublikası tutduqları mövqelərdə qalacaqlar.
2. 20 noyabr 2020-ci il tarixinədək Ağdam rayonu Azərbaycan Respublikasına qaytarılır.
3. Dağlıq Qarabağda təmas xətti və Laçın dəhlizi boyu Rusiya Federasiyasının 1960 sayda odlu silahlı hərbi qulluqçusundan, 90 hərbi zirehli texnika, 380 ədəd avtomobil və xüsusi texnikadan ibarət sülhməramlı kontingenti yerləşdirilir.
4. Rusiya Federasiyasının sülhməramlı kontingenti erməni silahlı qüvvələrinin çıxarılması ilə paralel şəkildə yerləşdirilir. Rusiya Federasiyasının sülhməramlı kontingentinin qalma müddəti 5 ildir və müddətin bitməsinə 6 ay qalmış hazırkı müddəanın tətbiqinə xitam verilməsi niyyətini Tərəflərdən hər hansı biri bəyan etməzsə, avtomatik olaraq növbəti 5 illik müddətlərə uzadılır.
5. Münaqişə tərəflərinin razılaşmalara əməl etməsinə nəzarətin səmərəliliyinin artırılması məqsədilə atəşkəsə nəzarət üzrə sülhməramlı mərkəz yaradılır.
6. Ermənistan Respublikası 15 noyabr 2020-ci il tarixinədək Azərbaycan Respublikasına Kəlbəcər rayonunu, 1 dekabr 2020-ci il tarixinədək isə Laçın rayonunu qaytarır. Dağlıq Qarabağla Ermənistan arasında əlaqəni təmin edəcək və bununla belə Şuşa şəhərinə toxunmayacaq Laçın dəhlizi (5 km. enliyində) Rusiya sülhməramlı kontingentinin nəzarəti altında qalır.
Tərəflərin razılığı əsasında növbəti üç il ərzində Dağlıq Qarabağla Ermənistan arasında əlaqəni təmin edən Laçın dəhlizi üzrə yeni hərəkət marşrutunun inşası planı müəyyən ediləcək və bununla da həmin marşrutun mühafizəsi üçün Rusiya sülhməramlı kontingentinin gələcək yerdəyişməsi nəzərdə tutulur.
Azərbaycan Respublikası Laçın dəhlizi üzrə hər iki istiqamətdə vətəndaşların, nəqliyyat vasitələrinin və yüklərin hərəkətinə təhlükəsizlik zəmanəti verir.
7. Daxili məcburi köçkünlər və qaçqınlar Dağlıq Qarabağın ərazisinə və ətraf rayonlara BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının Ofisinin nəzarəti altında geri qayıdır.
8. Hərbi əsirlər, girovlar və digər saxlanılan şəxslərin, habelə cəsədlərin mübadiləsi həyata keçirilir.
9. Bölgədəki bütün iqtisadi və nəqliyyat əlaqələri bərpa edilir. Ermənistan Respublikası vətəndaşların, nəqliyyat vasitələrinin və yüklərin hər iki istiqamətdə maneəsiz hərəkətinin təşkili məqsədilə Azərbaycan Respublikasının qərb rayonları və Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında nəqliyyat əlaqəsinin təhlükəsizliyinə zəmanət verir. Nəqliyyat əlaqəsi üzrə nəzarəti Rusiyanın Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin Sərhəd Xidmətinin orqanları həyata keçirir.
Tərəflərin razılığı əsasında Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə Azərbaycanın qərb rayonlarını birləşdirən yeni nəqliyyat kommunikasiyalarının inşası təmin ediləcəkdir.
KONKRET.az üçtərəfli bəyanatın müddəalarının təhlilinə 2-ci bəndən başlayır. Çünki internet axtarış sistemində bu maddədə Ağdamla yanaşı, Qazaxın da müxtəlif kəndlərinin Azərbaycana qaytarılmasından söz edilir.
Lakin təqdim olunan linkdə buna rastlamadıq. Üçüncü punkta keçək:
3. Dağlıq Qarabağda təmas xətti və Laçın dəhlizi boyu Rusiya Federasiyasının 1960 sayda odlu silahlı hərbi qulluqçusundan, 90 hərbi zirehli texnika, 380 ədəd avtomobil və xüsusi texnikadan ibarət sülhməramlı kontingenti yerləşdirilir.
Bildiyiniz kimi, Qarabağdakı rusların sayı bu rəqəmlərdən dəfələrlə çoxdur. Söhbət rusların tibb və fövqəladə sektorlarının əməkdaşlarından gedir. Yəni bəyanat təşəbbüsü ilə çıxış edən ölkənin özü 10 noyabr sənədini pozub. Və bu, yeganə pozuculuq faktı deyil:
4. Rusiya Federasiyasının sülhməramlı kontingenti erməni silahlı qüvvələrinin çıxarılması ilə paralel şəkildə yerləşdirilir. Rusiya Federasiyasının sülhməramlı kontingentinin qalma müddəti 5 ildir və müddətin bitməsinə 6 ay qalmış hazırkı müddəanın tətbiqinə xitam verilməsi niyyətini Tərəflərdən hər hansı biri bəyan etməzsə, avtomatik olaraq növbəti 5 illik müddətlərə uzadılır.
– Ruslar iki il ərzində nəinki yerləşmək, hətta Qarabağda kök salmağa da macal tapıblar desək, yanılmarıq. Erməni separatçıdan övladı olan rus sülhməramlı da var, Rusiya pasportu almış erməni də. Bir sözlə, dəlixana!;
– Rusların xidmət müddətinin bitməsinə 6 ay qalmış ya İrəvan, ya da Bakı missiyaya xitam verməsə, Qarabağ avtomatik olaraq əlavə 5 il müddətinə sülhməramlıların məsuliyyət zonasına çevrilir. Onların Qarabağdakı fəaliyyəti Paşinyan hökumətinə sərf etməsə də, bütövlükdə ermənilərin işinə yarayır. Deyirəm özümüzdən başqa hamını düşünürük də! Bəli, azərbaycanlılara heç cür sərf eləmir. Bircə aşağıda qeyd edəcəyim səbəbdən başqa.
9. Bölgədəki bütün iqtisadi və nəqliyyat əlaqələri bərpa edilir. Ermənistan Respublikası vətəndaşların, nəqliyyat vasitələrinin və yüklərin hər iki istiqamətdə maneəsiz hərəkətinin təşkili məqsədilə Azərbaycan Respublikasının qərb rayonları və Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında nəqliyyat əlaqəsinin təhlükəsizliyinə zəmanət verir. Nəqliyyat əlaqəsi üzrə nəzarəti Rusiyanın Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin Sərhəd Xidmətinin orqanları həyata keçirir.
Belə, bəyanatın president.az saytındakı orijinalında da Zəngəzur dəhlizi termininə rast gəlmədik. Odur ki, Paşinyan kimilərinin "Zəngəzur dəhlizinə yox"a oxşar sərsəm bəyanatlarının hüquqi əsasları varmış. Amma yaxşı ki, region və dünya həmin marşrutu Zəngəzur dəhlizi kimi tanıyıb. Əsas olan bu, bir də hər iki koridora nəzarətin ruslarda olmasıdır. Düzü, Rusiyanın bölgədə at oynatmasının Bakı üçün yeganə üstünlüyü nə vaxtsa (2024) Azərbaycanın Naxçıvanla quru yol əlaqəsinin yaranacağıdır. Ekspertlərin də çıxışlarına inansaq, belə reallıq yaranır ki, "Rusiya Cənubi Qafqazda hələ çox qalacaq".
KONKRET.az-ın Analitik Qrupu