Müalicəsi olmayan və gizli yayılan mərəz – Hantavirus COVID-i geridə qoyacaqmı?

"MV Hondius" kruiz gəmisi ətrafında vəziyyət gərgin olaraq qalır: səkkiz nəfər xəstələnib, beş nəfərin And virusuna (təhlükəli hantavirus növü) yoluxduğu laboratoriyada təsdiqlənib. Yoluxanlardan üçü gəmidən kənarda – Cənubi Afrika, Almaniya və İsveçrədə xəstəxanaya yerləşdirilib.
KONKRET.azxəbər verir ki, ən əsası, Müqəddəs Yelena adasında gəmidən düşən və yoluxmuş ola biləcək təxminən 30 sərnişinin taleyi naməlum olaraq qalır. Bu arada Türkiyə Səhiyyə Nazirliyi hantavirusun yayıldığı gəmidəki üç vətəndaşını mayın 10-da vətəninə qaytarıb və karantinə alıb. Elə gəmidə olanlar da artıq evlərinə buraxılıb, özü ÜST-nin ciddi nəzarəti altında.
Ekspedisiya gəmisi "MV Hondius" (42 gecəlik səyahətə 16.000-25.000 dollar ödəyənlər üçün nəzərdə tutulmuş gəmi) Argentinanın cənubundakı Uşuayadan yola düşüb. Gəmidə 23 ölkədən 147 nəfər olub: 88 sərnişin və 59 heyət üzvü. Qarşıda balinalar, pinqvinlər və ucqar adalarda enişlər olub. Lakin romantik səyahətin mənfi tərəfi ən yaxın xəstəxananın minlərlə kilometr uzaqda olması olub.
Hantavirus nədir və necə ötürülür??
Hantaviruslar hər biri müəyyən bir gəmirici növünə yoluxan bir qrup virusdur. Yoluxmuş heyvanlarda heç bir simptom müşahidə olunmur, yəni aşkar bir klinik mənzərə yoxdur. Alimlər çox sayda hantavirus haqqında məlumatlıdırlar, lakin onlardan yalnız bir neçəsi insanlarda ağır xəstəliklərə səbəb olur və daxili orqanların fəaliyyətini pozur. Hantavirusların yaratdığı ən təhlükəli vəziyyətlər arasında aşağıdakılar var:
– Hantavirus kardiopulmoner sindromu (HCPS) ölüm nisbəti 50 faizə qədər olan tənəffüs yolu xəstəliyidir. Ürəyə və ağciyərlərə təsir edir və sürətlə irəliləyir. Təxminən 20 növ hantavirus bəllidir. Onlara daha çox Şimali və Cənubi Amerikada rast gəlinir.
– Böyrək sindromlu hemorragik qızdırma (HFRS, həmçinin "siçan qızdırması" kimi də tanınır) qan damarlarına və böyrəklərə təsir göstərir. Bu, Avropa və Asiyada baş verir. HFRS-dən daha çox yayılmışdır, lakin daha az ölümcüldür.
Hantavirus nadir hallarda insanlara yoluxur. Lakin təhlükəlidir: onun yaratdığı xəstəliklər sürətlə irəliləyir və erkən mərhələlərdə simptomları tanımaq çətindir. Hantavirusun ən təhlükəli növlərindən biri And virusudur. Bu, Cənubi Amerikada, əsasən Argentina və Çilidə rast gəlinən nadir bir hantavirus formasıdır. Ürək və ağciyərlərə təsir edən koronar ürək xəstəliyinə səbəb olan hantavirus qrupunun bir hissəsidir. And virusu ilk dəfə 1995-ci ildə müəyyən edilib və onun təbii sahibi uzunquyruqlu düyü siçanıdır (Oligoryzomys longicaudatus).
Bu hantavirus əsasən ailə üzvləri və ya partnyorlar arasında yaxın və uzunmüddətli təmas yolu ilə insandan insana ötürülə bilər.
Virus gəmirici nəcisi, qan, tüpürcək və sidik vasitəsilə ötürülür. İnfeksiya insanlara bu mayelərlə təmas yolu ilə, daha az hallarda isə dişləmə yolu ilə də keçə bilər. Virus həmçinin insanların bədəninə heyvan nəcisinin hissəciklərini nəfəs aldıqda hava yolu ilə də düşə bilər. Virusun insandan insana ötürülməsi təcrid olunmuş hallar da qeydə alınıb. Hantavirus üzrə mütəxəssis Qreq Merts Atlantik okeanında kruiz gəmisində məhz bunun baş verdiyini irəli sürüb. Onun da qeyd etdiyi kimi, hantaviruslar arasında yalnız And virusu buna qadirdir.
Simptom və müalicə
Simptomlar virusun növündən asılıdır və infeksiyadan bir həftədən səkkiz həftəyə qədər hər yerdə görünə bilər. Adətən bunlara qızdırma, mədə-bağırsaq pozğunluğu, qusma, ishal, qarın, baş və əzələ ağrıları daxildir. Xroniki koronar ürək xəstəliyi (XKX) zamanı xəstəlik olduqca sürətlə irəliləyir. Maye ağciyərlərdə toplanır, öskürək və nəfəs darlığına səbəb olur və bu da şok yaradır. Belə ki, maddələr mübadiləsi və həyati vacib bədən sistemləri – tənəffüs, sinir və qan dövranı düzgün işləmir. Xəstəlik irəlilədikcə böyrək çatışmazlığı və qan laxtalanması pozulur.
Problem ondadır ki, infeksiyanı vaxtında aşkar etmək çətindir – hantavirusun simptomları COVID, qrip, pnevmoniya və digər qızdırmaların simptomlarına bənzəyir. Hantavirus üçün spesifik müalicə və ya peyvənd yoxdur. Müalicə ağır hallarda mexaniki ventilyasiya da daxil olmaqla dəstəkləyici müdaxilədən ibarətdir. İnfeksiya halında, təcili tibbi müdaxilə və tənəffüs, ürək və böyrək ağırlaşmalarının müalicəsi vacibdir.
Yaxşılaşma adətən bir-üç həftə ərzində müşahidə olunur və sonra insan sağalır. Hantavirus çox yayılmadığı üçün heç bir profilaktik tədbir və ya peyvənd də yoxdur. Çünki hər infeksiya üçün peyvənd yaratmaq mümkün deyil.
ÜST hantavirusun yayılma riskini aşağı qiymətləndirir. O, nadir hallarda insandan insana keçir və dünyanın bəzi bölgələrində demək olar ki, mövcud deyil. ÜST-ün istinad etdiyi araşdırmalar göstərir ki, dünyada hər il 10.000 ilə 100.000 arasında yoluxma halı qeydə alınır ki, bunların əksəriyyəti Avropa və Asiyada baş verir. Lakin, məhz orada ölüm nisbəti ən aşağıdır: 1 ilə 15 faiz arasında. Şimali və Cənubi Amerikada virus daha az yayqındır, qitədə ildə yüzlərlə yoluxma halı qeydə alınır (məsələn, ABŞ-da bu rəqəm 1000-dən azdır). Bununla belə, ölüm nisbəti yüksəkdir: 20 ilə 50 faiz arasında. Beləliklə, hantavirusa yoluxma riski və sağlamlıq üçün təhlükə azdır, lakin onlar mövcuddur.musavat.com