Müəllim uşağı vura bilməz? – Əvvəllər "əti sənin, sümüyü mənim" deyirdilər

Bir neçə gün öncə sosial şəbəkələrdə paytaxtda fəaliyyətgöstərən 9 nömrəli tam orta məktəbin direktoru Zinyət Əhmədovanın təhsilocağında şagirdlərə əl qaldırmasını əks etdirən video yayılmışdı.
Ciddi müzakirələrə səbəb olan görüntülərə birmənalı yanaşma yoxdur.
Kiminə görə, uşaq döyülərək, qadağalarla sıxışdırılaraq dahayaxşı tərbiyə oluna bilir. Kimisinə görə isə söz ən gözəl tərbiyə üsuludur.
Bəs, həqiqətdə kim haqlıdır?
Məsələ ilə bağlı Azxeber.com-a fikirlərini bildirən təhsilüzrə ekspert Elçin Əfəndi bu cür halların baş verməsinin məktəblərdəpsixoloqların düzgün işləməməsi ilə izah edib:
"Ölkəmizdə hazırda ümumi 4432 orta ümumitəhsil mərkəzi var. 1milyon 590 minə yaxın şagird, 145 min isə müəllim heyəti hər gün bu təhsil müəssisələrinəgəlir. Təbii ki, bu qədər şagirdin də hər birinin dərslərə, müəllimlərəyanaşması eyni olmur. Bu səbəbdən biz məktəbdən qaçan, dərslərə girməyənşagirdlərin olduğunu görürük. Bunun məktəblərdə kütləvi hal almasının bir digərsəbəbi də məktəb psixoloqlarının doğru şəkildə şagirdlərlə işləməməsidir. Ənazı bir saat da olsa, məktəbdə əlavə psixologiya dərsləri olmalıdır. Biz yalnızxüsusi hallar olduqda şagirdləri psixoloq yanına aparırıq, amma yaxşı olar ki,bu dərs kimi salınsın və ən azı həftədə bir dəfə tədris olunsun".
Eskpert qeyd edib ki, istənilən halda şagird də bir şəxsdirvə bu cür halların baş verməməsi üçün düzgün ünsiyyət qurmaq lazımdır:
"Əvvəlki dövrlərdə valideynlər səssiz qalırdılar, onlar üçünəsas maraqlı olan övladlarının təhsil alması idi. Hətta bizim dövrümüzdəvalideynlər müəllimə bildirirdilər ki, bizim övladımız sizin əlinizdədir. "Əti sənin,sümüyü mənim" məsələni yada salaq. Təbii ki, həmin dövrdə müəllimlər oxumayan, yanlışhərəkətlərə yol verən şagirdlərə qarşı daha həssas yanaşırdırlar və müvafiq cəzaüsulları tətbiq edirdilər. Amma bu indiki kimi rezonans doğurmurdu. Təəssüflərolsun ki, indi müəllim şagirdə hər hansı bir ifadə işlətdikdə və ya ona qarşızor tətbiq etdikdə dərhal həmin müəllimə qarşı müvafiq tədbirlər görülür. İstənilənhalda şiddətə yol vermək olmaz. Şagird də bir şəxsdir, insandır".
Mövzu ilə bağlı Azxeber.com-a fikirlərini bildirən psixoloqFuad Əsədov nəinki uşaqların, ümumiyyətlə insanın döyülməsinin, şiddətin yolverilməzolduğunu bildirib:
"Ümumiyyətlə, insanın döyülməsi yolverilməz haldır.Uşağın da, şagirdin də, tələbənin də, bir qadının da, kişinin də döyülməsi,insanın fiziki, psixoloji, emosional şiddət görməsi yanlış bir şeydir. Müəllim-şagirdmünasibətləri də xüsusilə önəm kəsb edir. Çünki insanın həyatı, dünyanı və buhaqda bilgiləri öyrəndiyi iki yer var: biri ailə, digəri isə məktəb mühitidir.İndiki dövr internet kimi amillər də var, amma nəticədə insanın ən azındansosial dünyagörüşü ailənin və məktəbin əsasında formalaşır. Bir uşaq məktəbdə dəşiddət görürsə, burada hansı sağlam formalaşmadan söhbət gedə bilər? Amma bu odemək deyil ki, hər hansı bir səhvlərə və ya başqa neqativ hallara görə şagird,tələbə, yeniyetmə, uşaq cəzalandırılmalıdır. Pozitiv cəza deyilən bir şey var.Bu bəzi ölkələrdə məktəblərdə tədris olunur. Uşağa etdiyi səhvin cəzası olaraqbir iş tapşırılır. Tutaq ki, daha artıq dərs oxumaq və ya şagirdin məktəbdəkihansısa ictimai işlərə cəlb edilməsi. Bunlar ailədə də fərqli üsullarla tədbiqolunur, məsələn, uşaq bu gün cəza olaraq küçəyə çıxmayacaq, dostları iləoynamağa getməyəcək. Bu şəkildə uşağın normalda zövq aldığı şeylərdən onu məhdudedərək və ya heç istəmədiyi işlərə cəlb edərək cəzalandırmaq olar. Yalnız faydalı işlər görməsi ilə. Yəni buradauşağın qürurunu alçaltmaq olmaz. Amma bilavasitə, uşağın şəxsiyyətini, onundünya haqqında fikirlərini zədələyən hallara yol vermək olmaz. Tutaq ki, digəryoldaşlarının qarışısında uşaq döyülürsə, bu onda ciddi travma, qüruralçaldılması hissini yaşada bilər".
Psixoloq yaşlı nəslin bu cür hallara bəraət qazandırmasınada münasibət bildirib:
"Bəzən yaşlı nəsil belə bir fikirlər səsləndirir ki,bizi də vaxtilə döyüblər. Bizə də müəllim acıqlanıb, vurub, amma biz travmaalmamışıq, indi niyə psixoloqlar tez-tez deyir ki, uşaqlar travma alır. Bəli,bu həqiqətən də belədir. Tədqiqatlar göstərir ki, bu cür döyülmə halları 90-cıillərdən sonra doğulan insanlarda travma yaradır. Çünki dövr dəyişir,dünyagörüşü dəyişir, ətrafdakı digər insanların münasibəti dəyişir. Bu dauşaqlara travma verəcək dərəcədə ola bilir".
Aydın Nuri