Qaraciyər niyə xəstələnir və onu qorumağın yolu - ƏTRAFLI

Qaraciyər bədənimizdə 500-dən çox müxtəlif vəzifəni yerinə yetirir. Həm də özünü sağaltmaq qabiliyyətinə malik yeganə orqandır. Hüceyrələri 60% zədələnsə belə, qaraciyər öz funksiyasını yerinə yetirir. Zədələnmiş toxuma tədricən bərpa olunur.
Qaraciyərdə problemi müəyyən etmək üçün bir neçə əlamətə fikir vermək lazımdır. Bütün bu əlamətlər qaraciyərin yerinə yetirdiyi funksiyalarla əlaqəlidir. Qaraciyər müəyyən funksiyanı düzgün yerinə yetirə bilməyəndə bədəndə müxtəlif uyğunsuzluqlar baş verir. Maddələr mübadiləsinin tənzimlənməsində önəmli rol oynayan qaraciyər bütün vacib makronutrientlərin (zülallar, yağlar, karbohidratlar), mikroelementlər, vitaminlər və hormonların mübadiləsində iştirak edir. Qanın nəqli zamanı zülalların, xolesterolun və bəzi hormonların sintezi bu orqanın payına düşür. Orqanizmdəki toksinlərin zərərsizləşdirilməsində müstəsna rol oynayır. Vitamin, hormon və hətta qan ehtiyatının yaradılması, həzm zamanı mühüm rol oynayan safra istehsalı da qaraciyərin funksiyasına daxildir.
Qaraciyərdə ən çox risk altında olan hepatosit adlanan hüceyrədir. Bu hüceyrələr yağ mübadiləsində və bədəndən zəhərli maddələrin çıxarılmasında iştirak edir. Orqanizm həddindən artıq yüklənəndə hepatositlər öz funksiyalarını dayandırır, buna görə də qaraciyərdə pozuntular olur. Antibiotiklər, antipiretiklər, ağrıkəsicilər, ədviyyatlı və yağlı qidalar, həddindən artıq və əsassız istehlak edilən spirt hepatositlərə və bütövlükdə qaraciyərə son dərəcə mənfi təsir göstərir.
Qaraciyərdə bir şeyin səhv olduğuna dair bir şübhə varsa, ən yaxşı seçim həkimdən kömək istəməkdir.
Qaraciyərin qaydasında olmadığını göstərən əsas əlamətlər hansılardır?
Sağ hipokondriyumda ağırlıq və təzyiq;
Qarında və sinədə damarların genişlənməsi;
Heç bir səbəb olmadan ağızda acılıq;
Dəridə qaşınma, abseslər və qabıqlar;
Tünd qəhvəyi sidik və yüngül nəcis.
Bu əlamətlərdən hər biri həkimə müraciət etmək üçün ciddi səbəbdir.
Yuxarıda göstərilənlərə əlavə olaraq, qaraciyər xəstəlikləri həm də zəiflik, yorğunluq, yuxu pozğunluğu və baş ağrısı ilə müşayiət olunur. Qaraciyər xəstəliklərinin qarşısının alınması üçün ən yaxşı vasitə illik tibbi müayinələrdir. Bununla belə, qaraciyəri sağlam saxlamaq və daha yaxşı işləməsinə kömək etmək üçün bir neçə başqa yol var.
Qaraciyərin sağlamlığını bərpa etməyə nə kömək edəcək?
Bu siyahıda birinci yeri pəhriz tutur. Balanslaşdırılmış pəhriz bədənin kifayət qədər qida və vitaminlə təmin edilməsinə imkan verəcək. Bolqar bibəri, balqabaq, dəniz kələmi qaraciyər üçün xüsusilə faydalı məhsullar hesab olunur. Yağlı və ədviyyatlı qidaların, alkoqolun, tünd çayın, qəhvənin, sodanın və hisə verilmiş ət məhsullarının menyudan çıxarılması qaraciyərin yükünü azaltmağa kömək edir.
Xəstəliklərin qarşısının alınması üçün iki qrup dərman mövcuddur. Bunlardan biri hepatoprotektor adlanır. Tərkibindəki fosfolipidlər hepatositlər hüceyrə membranını qoruyur, hüceyrələrin bərpasını tezləşdirir.
Ciddi yüklənmədən sonra qaraciyərin bərpasına kömək edəcək ikinci qrup dərmanlar biotənzimləyici peptidlərdir. Onlar qaraciyər hüceyrələrini xüsusi zülallar və nukleoproteinlərlə doyurur, onların mümkün qədər tez normal iş rejiminə qayıtmasına kömək edir.
Vəli Həsənov,
KONKRET.az