Prezidentin Naxçıvan səfəri: Zəngəzur dəhlizinə strateji baxış

2026-cı il avqustun 11-də Prezident İlham Əliyevin Naxçıvan Muxtar Respublikasına 17-ci səfəri çərçivəsində Azərbaycan Televiziyasına verdiyi müsahibə təkcə səfərin yekunlarının təqdimatı deyil, həm də Azərbaycanın orta və uzunmüddətli regional inkişaf strategiyasının əsas istiqamətlərini əks etdirən siyasi sənəd xarakteri daşıyır. Müsahibədə təhlükəsizlik, enerji, nəqliyyat-kommunikasiya, sosial-iqtisadi inkişaf və dövlət idarəçiliyi məsələləri vahid konsepsiya çərçivəsində təqdim olunaraq Naxçıvanın Azərbaycanın ümumi geosiyasi və geoiqtisadi strategiyasında oynadığı rol ön plana çıxarılmışdır.
Təhlükəsizlik siyasəti: Naxçıvanın müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsi
Prezident İlham Əliyev müsahibəsində ilk növbədə təhlükəsizlik məsələsinə toxunaraq Naxçıvanın xüsusi geostrateji mövqeyini vurğuladı. Azərbaycanın əsas hissəsi ilə birbaşa quru əlaqəsinin olmaması muxtar respublikanın müdafiəsinin daim xüsusi diqqətdə saxlanılmasını zəruri edir.
Bu baxımdan Əlahiddə Ümumqoşun Ordusunun yaradılması və onun müasir silah-sursat, texnika və infrastrukturla təmin olunması Azərbaycanın müdafiə siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi təqdim edildi. Prezidentin fikirlərindən belə nəticə çıxır ki, Naxçıvanda hərbi potensialın gücləndirilməsi yalnız müdafiə xarakteri daşımır, həm də regionda strateji sabitliyin qorunmasına xidmət edir.
Mövcud regional geosiyasi şərait nəzərə alındıqda, təhlükəsizlik komponentinin müsahibənin əvvəlində təqdim edilməsi dövlətin prioritetlərinin ardıcıllığını göstərən mühüm siyasi mesaj hesab oluna bilər.
Enerji təhlükəsizliyi: daxili təminatdan regional ixraca keçid
Müsahibənin ikinci mühüm istiqaməti enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı idi. Prezident qeyd etdi ki, Naxçıvanda qazlaşdırma tam təmin olunub və İranla mövcud qaz mübadiləsi mexanizmi bölgənin enerji təhlükəsizliyini etibarlı şəkildə qoruyur.
Bununla yanaşı, 300 MVt gücündə yeni istilik elektrik stansiyasının təməlinin qoyulması Naxçıvanın enerji istehsal potensialını əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq. Mövcud təxminən 200 MVt-lıq generasiya gücünün 1,5 dəfə yüksəlməsi gələcək enerji ehtiyaclarının qarşılanmasına və ixrac imkanlarının genişlənməsinə şərait yaradacaq.
Xüsusi diqqət çəkən məqam isə bərpa olunan enerji sahəsində irəli sürülən hədəflərdir. Günəş enerjisi layihələri üçün 600 hektardan artıq ərazinin ayrılması və gələcəkdə 500–1000 MVt gücündə istehsal planlarının açıqlanması göstərir ki, Naxçıvan yalnız enerji istehlakçısı deyil, regional enerji ixracatçısına çevrilmək istiqamətində inkişaf etdirilir.
Prezidentin enerji böhranları fonunda Azərbaycanı "enerji sığortası" olan ölkə kimi xarakterizə etməsi də ölkənin beynəlxalq enerji bazarındakı rolunun daha da gücləndirilməsi məqsədini nümayiş etdirir.
Zəngəzur dəhlizi: iqtisadi layihədən geosiyasi platformaya
Müsahibənin əsas hissəsi Zəngəzur dəhlizinə həsr olunmuşdur. Prezident qeyd etdi ki, bu layihə 2020-ci il 10 noyabr tarixli üçtərəfli bəyanatda əks olunsa da, son beş il ərzində tam şəkildə reallaşdırılmayıb.
Onun sözlərinə görə, 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda keçirilmiş sammit nəticəsində layihənin yeni mərhələsinə start verilib və TRIPP layihəsi çərçivəsində praktiki addımlar atılmağa başlanılıb.
Texniki baxımdan Naxçıvan ərazisində tikiləcək 194 kilometrlik yeni dəmir yolu xətti əvvəlki layihədən daha geniş imkanlara malik olacaq və illik 15 milyon ton yükdaşıma qabiliyyəti təmin edəcək. Ordubad və Sədərək istiqamətlərində tikinti işlərinin başlanması layihənin artıq praktik mərhələyə keçdiyini göstərən mühüm göstərici kimi təqdim edildi.
Prezident xarici investorların, o cümlədən Avropa İttifaqı ölkələrinin beynəlxalq konsorsium formatında layihədə iştirakına açıq olduqlarını bildirsə də, strateji nəzarət paketinin Azərbaycan dövlətində qalmasının vacibliyini xüsusi vurğuladı. Bu yanaşma həm investisiyaların cəlbi, həm də milli təhlükəsizlik maraqlarının qorunması arasında balans yaratmağa hesablanmış model kimi qiymətləndirilə bilər.
Müsahibədə dəhlizin yalnız nəqliyyat infrastrukturu olmadığı da diqqətə çatdırıldı. Elektrik ötürücü xətlər, fiber-optik rabitə sistemi və perspektivdə neft-qaz kəmərlərinin də bu marşrut üzrə yerləşdirilməsi planları Zəngəzur dəhlizini Cənubi Qafqazın çoxfunksiyalı strateji kommunikasiya platformasına çevirə bilər.
Sosial-iqtisadi inkişaf: Naxçıvanın yeni inkişaf modeli
Prezident müsahibəsində Naxçıvanın sosial-iqtisadi inkişafı ilə bağlı həyata keçirilən layihələrə də geniş yer ayırdı.
Naxçıvan Sənaye Parkının yaradılması qeyri-neft sektorunun inkişafına və yeni istehsal müəssisələrinin formalaşmasına xidmət edəcək mühüm iqtisadi layihə kimi təqdim edildi. Bununla yanaşı, DOST və ASAN xidmət mərkəzlərinin yaradılması dövlət xidmətlərinin keyfiyyətinin yüksəldilməsi və vətəndaş məmnunluğunun artırılması istiqamətində atılmış addım kimi qiymətləndirilə bilər.
420 kilometr yolun tikintisi və əsaslı təmiri, kənd təsərrüfatında suvarma layihələrinin genişləndirilməsi, elektrik avtobuslarının istifadəyə verilməsi və 2028-ci ilədək beşulduzlu mehmanxananın istifadəyə verilməsi planları Naxçıvanın iqtisadi potensialının və turizm imkanlarının artırılmasına yönəlmiş kompleks inkişaf strategiyasının tərkib hissəsidir.
Dövlət idarəçiliyi: vahid inkişaf konsepsiyasına keçid
Müsahibədə xüsusi diqqət çəkən məqamlardan biri də Prezidentin Naxçıvan, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun vahid inkişaf konsepsiyası əsasında idarə olunacağı barədə səsləndirdiyi fikirlər oldu.
Muxtar respublikanın hüquqi statusunun qorunacağı bildirilsə də, idarəetmə mexanizmlərinin unifikasiya olunması gələcək inzibati islahatların mümkün istiqamətlərinə dair mühüm siyasi siqnal kimi dəyərləndirilə bilər. Bu yanaşma dövlət idarəçiliyində vahid standartların tətbiqini, regional inkişaf proqramlarının koordinasiyasını və resursların daha səmərəli idarə edilməsini hədəfləyir.
Nəticə
Prezident İlham Əliyevin Naxçıvana səfəri çərçivəsində verdiyi müsahibə Azərbaycanın regional siyasətinin əsas prioritetlərini sistemli şəkildə ortaya qoyur. Təhlükəsizlik, enerji müstəqilliyi, Zəngəzur dəhlizinin reallaşdırılması, sosial-iqtisadi inkişaf və idarəetmə islahatları vahid strateji konsepsiyanın tərkib hissələri kimi təqdim edilir.
Müsahibə həm daxili auditoriyaya Naxçıvanın inkişaf perspektivləri barədə aydın mesaj verir, həm də beynəlxalq ictimaiyyətə Azərbaycanın regionda nəqliyyat, enerji və iqtisadi əməkdaşlıq mərkəzi kimi mövqeyini gücləndirmək niyyətini nümayiş etdirir. Bu baxımdan, çıxış təkcə cari layihələrin təqdimatı deyil, həm də Azərbaycanın Cənubi Qafqazın gələcək geosiyasi və geoiqtisadi arxitekturasında öz roluna dair strateji baxışının ifadəsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Natiq Səlim,
KONKRET.az